Porodica poznatih slobodara

Povodom nasrtaja Vlade Stojadinović Korošec na autonomiju Univerziteta, studenti su, 1936. godine stupili u štrajk. U sukobu naprednih studenata, sa tzv. sa takozvanim nacionalnim studentima i policijom, 4. aprila 1936. godine, jedan ornasovac ubio je nožem, s leđa, studenta prava ŽARKA MARINOVIĆA, a dvojicu ranio. Događaj je imao snažan odjek u cijeloj zemlji i izazvao osudu. Četrvrti april, zančajan datum u istoriji Beogradskog univerziteta, proglašen je za DAN STUDENATA. U znak sjećanja na smrt Žarka Marinovića i herojsku borbu studenata Beogradskog univerziteta protiv nadiranja fašizma oličenog u tandemu Stojadinović – Korošec, donosimo ovaj feljton o životnom putu i stradanju studenta Žarka Marinovića.

Žarko Marinović rođen je 20. jula 1911. u selu Očinići kod Cetinja, u siromašnoj seljačkoj porodici. Porodica Marinović iako brojno mala poznata je od najstarijih vremena kao porodica slobodara i revolucionara. Imena njenih članova napisana su na najblistavijim stranicama naše istorije. Prvi komandir Konadžijske čete bio je stotinaš Mato Marinović, a njegov bliski rođak Boško Marinović važio je za jednog od najistaknutijih crnogorskih oficira svog vremena.

JOVAN MARINOVIĆ, Žarkov brat od strica, kao student prava bio je u radničkom pokretu. Postao je član KPJ 1931. godine. U martu te godine prvi put se pod režimom diktature pokreće tzv. studentsko pitanje kao otvoreno “socijalno pitanje”. Među 111 potpisnika ovog zahtjeva bilo je i ime Jovana Marinovića, koji će već kroz nekoliko mjeseci postati jedan od nosilaca “progresivnih kretanja na Beogradskom univerzitetu i biti u prvim redovima revolucionarnog pokreta”. Nosilac je “Partizanske spomenice 1941.” i više visokih odlikovanja. Sahranjen je u Aleji Velikana na beogradskom Novom groblju.

Jovanov mlađi brat ĐURO postao je komunista 1932. godine, od kada postaje i redovni “gost” jugoslovenskih zatvora i robijašnica. Učesnik je u svim antirežimskim manifestacijama u međuratnom periodu, osim kada se nalazio iza rešetaka. Jedan je od istaknutijih učesnika u narodnoosloslobodilačkom ratu i socijalističkoj revoluciji. Ovaj neustrašivi metalski radnik, prošao je ratni put proslavljene Četvrte proleterske crnogorske brigade. Iako ga je smrt često vrebala, uspio je da preživi rat, istina kao teški ranjenik. Nosilac je “Partizanske spomenice 1941.” Zbog narušenog zdravlja rano je pošao u zasluženu mirovinu kao pukovnik JNA.

DANICA – DIKA MARINOVIĆ, udata Pejović, nije zaostajala iza svoje braće. Od najranije mladosti opredijelila se za napredni radnički pokret. Posebno se istakla kao student prava na Beogradskom univerzitetu, pa je izabrana za sekretara partijske ćelije na Pravnom fakultetu. Aktivno je učestvovala u antirežimskim manifestacijama, pa je proganjana i hapšena u beogradskim kazamatima. Po dolasku u rodni kraj, izabrana je za člana, a zatim za sekretara okružnog komiteta KPJ Cetinje. Član KPJ postala je 1937. godine. Nosilac je “Partizanske spomenice 1941.” i više ratnih i mirnodopskih odlikovanja.

I ostali Marinovići bili su jedinstveni u trinaestojulskom ustanku od kojih trojica nijesu dočekali slobodu. Junački su pali za slobodu. To su Luka, Nikola i Šako Marinović.

LUKA IVOV MARINOVIĆ bio je jedan od najstarijih crnogorskih proletera, ali mu godine nijesu smetale da bude među prvima. Iako tih skroman i disciplinovan, u dva slučaja je odbio poslušnost svojim pretpostavljenim, da se povuče iz borbe, ili da olakša sebi položaj o čemu se i danas priča. Prvi put naređenje Save Kovačevića a drugi put Peka Dapčevića i Mitra Bakića.

Kad su drugom prilikom sreli Lukine borce Peko ih u šali upita: “Gdje vam je onaj borac koji nije htio da jaše konja?”. Na to mu Lukini drugovi, sjetna lica, odgovoriše: “Njega više nema među živima”. Poginuo je poslije bitke na Sutjesci.

Ni ŠAKO MARINOVIĆ nije izostajao iza svoje braće. Od trinaestojulskog ustanka, pa do junačke pogibije, nije znao za odstupnicu. To je potvrdio i onog dana, posljednjeg u svom životu, prilikom prelaska naših jedinica iz Hercegovine za Bosnu. Braneći odstupnicu svojim drugovima, ostao je izrešetan neprijateljskim kuršumima, pored svog mitraljeza, na kamenu hercegovačkom.

Ni njihov rođak NIKOLA nije, iako jedinac čuvao svoju glavu. Član partije postao je u 21. godini života, 1933. godine. Jedan je od organizatora trinaestojulskog ustanka u svom kraju. Učesnik je u pljevaljskoj bici, a 22. decembra 1941. našao se u Rudom, u borbenom stroju Prve proleterske brigade. Iako iznemogao od zadobijenih rana i sa visokom temperaturom, pošao je napoznati Igmanski marš, na 32 stepena ispod nule. Kada je ovaj neustrašivi proleter, u nepodnošljivim uslovima marša, došao do zaključka da predstavlja veliki teret za drugove “preklinjao je da ga ostavimo, što nam ni na um nije padalo”, pisao je usvojim sjećanjima pukovnik Vlado Pejaković.

“Najteže je prošao Nikola Marinović. Dobio je promrzline višeg stepena”, piše dalje Pejaković. Hirurška intervencija bila je neophodna. O svemu tome što se zbilo za vrijeme ove hirurške intervencije zapisao je u svojim sjećanjima dr Đuro Mešterović. On je kazao da Marinoviću nije bilo potrebno amputirati ruku, “već djelove teško promrzlih nogu”. Tom prilikom je Nikola umjesto jauka zapjevao “Oj svijetla majska zoro majko naša Crna Goro…” i bez ikakvih narkotičkih sedstava izdržao ovu po mnogo čemu jedinstvenu hiruršku operaciju. U bici na legendarnoj Sutjesci poginuo je, juna 1943. godine, kao komesar ešalona teških ranjenika pri Centralnoj bolnici.

Svijet koji je Žarko Marinović upoznao kao dijete bio je siromašan i mukotrpan. Proveo je svoje djetinjstvo, za koje praktično nije znao. Osnovnu školu završio je u rodnom mjestu. Ni kao osnovac nije bio bez obaveza i briga koje mu je život nametnuo. U devetoj godini ostao je bez oba roditelja. Bolest i teške prilike pod austrougarskom okupacijom učinile su svoje. Žarko bi, po dolasku iz škole, čuvao stado, za kojim je nosio knjigu. Pored knjige, sa njim su drugovale gajde i frule, koje je za stadom nosio. Noći je provodio učeći uz petrolejku. Kad bi nastale duge zimske noći služao bi narodne guslare kako, uz zvuke gusala, pričaju o našoj prošlosti.

Kada je završio osnovnu školu u rodnom selu, upisao se u gimnaziju na Cetinju. Osjećao je neutoljivu žeđ za znanjem. Njegovi nijesu imali mogućnosti da mu plaćaju stan u gradu, pa je redovno dolazio u školu sa sela, pješačeći svakodnevno oko 15 kilometara. Uz to više gladan nego sit, slabo odjeven i pokisao. Na sebe je primao mnoge obaveze. Radio je sve seoske poslove i donosio svako jutru u grad mlijeko na „pogođeno! Sve mu to nije smetalo da bude među prvim učenicima, iako je znanje uglavnom na času sticao.

Gimnazijsko školovanje

Cetinjska gimnazija i Cetinje, sa svojim revolucionarnim jezgrom od 1919. godine, imali su jak uticaj među srednjoškolskom omladinom. Žarko je bio skroman, tih i nenametlji, ali čvrst i pouzdan. To su njegovi drugovi brzo uočili, zbog čega su ga posebno cijenili. On je svojim ponašanjem potvrdio da mu je mjesto među prvima, pa je rano uključen u redove napredne srednjoškolske omladine.

Cetinjska gimnazija je tokom 1931. i 1932. godine organizovala i uspješno izvela nekoliko štrajkova, u kojima je Žarko bio stalni učesnik. Učestvovao je u pisanju komunističkih parola, koje su, tih teških dana, osvitale po zidovima gimnazije, a 5. decembra 1932. godine bio je u poznatoj grupi štrajkača, od 144 učenika. Štrajk je uspio. Niko od učenika nije bio isključen, iako je bilo predloga da se gimnazija zatvori, „jer je u nju ušao zao duh”, kako su izjavljivali policijski agenti.

Školske 1932/33. godine Žarko i njegova generacija su položili ispit zrelosti. To je bilo samo ono formalno priznanje, jer su oni mnogo ranije potvrdili svoju zrelost.

Žarkova želja je bila da završi pravo. Bilo mu je jasno da nema ni najosnovnijih uslova za dalje školovnje, ali se nije mirio sa postignutim. Ni drugovi mu nijesu dozvoljavali da se od njih odvaja. Obećali su mu pomoć iz fonda za siromašne drugove. Tako je drugarska solidarnost i ovoga puta došla do izražaja, što je Žarku dalo novi polet. Volja je postala jača od siromaštva. Svoju odluku, da ide na studije je saopštio ukućanima.

Pripreme za opšti studentski štrajk

U novoj sredini Žarko se brzo snašao. Prva revolucionarna iskustva, koja je ponio iz Cetinjske gimnazije, bila su dragocjena. Aktivnost naprednog pokreta na Univerzitetu, kome se Žarko odmah priključio, bila je tada naročito izražena.

Žarkova aktivnost došla je do izražaja naročito u aprilskim demonstracijama 1936. godine, povodom dvadesetpetodnevnog štrajka studenata, protiv zavođenja univerzitetske policije.

Napredni studentski pokret se sistematski pripremao za odlučujući obračun sa režimskim vlastima i fašističkom omladinom na Univerzitetu, u borbi za autonomiju. Zbog toga je, početkom aprila 1936. godine, Akcioni odbor studenata odlučnije nego ikad ranije postavio svoje zahtjeve. Kada je univerzitetska uprava kategorički odbila zahtjeve studenata, koje je dobila preko Akcionog odbora, situacija se još više zaoštrila. Atmosfera je bila toliko naelektrisana da je svakoga časa moglo doći do sukoba. Izvršene su i posljednje pripreme, pa je 3. aprila osnovan i štrajkački odbor, u koji su ušli: Veljko Vlahović, Vlado Popović, Rifat Burdzević, Cvijeta Mijatović, Miloš Minić, Osman Kabegović, Đoko Kovačević, Vojo Nikolić i drugi.

Štrajkački odbor je istog dana proglasio štrajk studenata. Štrajk je brižljivo i svestrano pripreman, o čemu najbolje govori raniji odlazak Veljka Vlahovića, predsjednika Akcionog odbora, krajem marta iste godine, u Zagreb i Ljubljanu radi dogovora sa tamošnjim studentskim organizacijama o vođenju zajedničke akcije.

Prema njegovim riječima, izražena je želja zagrebačkih i ljubljanskih studenata za jedinstvo akcije. To je ubrzo potvrđeno, jer je štrajk istovremeno počeo na sva tri univerziteta.

Studenti Beogradskog univerziteta i Zagrebačkog sveučilišta su još aprila 1919. godine osnovali Klub studenata komunista, iz kojeg je iste godine proizašao Savez komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ). Poslije „Obznane”, od 29. decembra 1920. godine, kojom su bile zabranjene sve komunističke organizacije, Klub studenata komunista nije se dao uništiti. Oktobra 1922. godine, osnovao je Udruženje studenata marksista. On je radio kao legalna i polulegalna organizacija sve do uvođenja šestojanuarske monarhofašističke diktature. Od tada je ova organizacija, kao što piše dr Niko S. Martinović, svoju aktivnost usmjerila u dva pravca: „prvo, borba za autonomiju Univerziteta kao slobodnog žarišta nauke, traženje pune samouprave u svim stručnim i potpornim udruženjima Univerziteta, besplatno školovanje, zdravstvenu zaštitu i sl. i drugo, borba zajedno sa najprogresivnijim snagama društva, za oslobođenje rada i protiv eksploatacije čovjeka čovjekom”.

Pravničko udruženje

Najaktivniji i najrevolucionarniji dio studentske omladine u to doba bio je na Pravnom fakultetu. Tu je postojalo Pravničko udruženje, koje je 1934. godine zakazalo izbore. Komunistička lista, koja se pojavila pod imenom naprednih studenata, dobila je apsolutnu većinu. Na taj način reakcionarne snage bile su poražene, a pobjeda boraca za autonomiju Univerziteta potpuna.

Poslije uspješno sprovedenih izbora, maja 1934. godine, studenti su upravi Univerziteta i vladi postavili sljedeće zahtjeve: poštovanje autonomije Univerziteta, progresivna školarina, puna zdravstvena zaštita, preuzimanje uprave Studentskog doma i dr. Pošto im nije ispunjen ni jedan od postavljenih zahtjeva, došlo je do demonstracija, koje je policija ugušila a jedan dio studenata zatvorila. Tim povodom je jednim letkom izdato saopštenje koje su, u ime studenata, potpisali Vaso Prlja i Mirko Srzentić. Njih dvojica su ovim na sebe skrenuli pažnju policije koja ih je u stopu pratila. Prlja je kasnije bio uhapšen i interniran u specijalni logor za studente, koji je bio otvoren krajem 1934. godine u Višegradu, a Srzentić je poginuo 1. februara 1935. godine na Pravnom fakultetu, gdje se bilo zabarikadiralo oko 500 studenata, komunista i skojevaca, kojima su se pridružili i ostali opozicioni studenti. U borbi sa policijom i žandarmerijom i štrajkom glađu htjeli su da primoraju režim da oslobodi njihovih 15 drugova koji su bili odvedeni u prvi jugoslovenski koncetracioni logor.

Dan autonomije Univerziteta

Poslije ugušenja ovih demonstracija uhapšeno je 105 studenata, od kojih je upućena nova grupa u višegradski logor, među kojima su bili: Mirko Tomić, Mladen Paternoster, Svetozar Vukmanović, Veljko Vlahović, Venda Cimer, Vaso Đ. Martinović, Cvijetin Mijatović, Erih Koš, Dragiša Ivanović, Ranko Simić, Dragoslav Mutapović, Vuko Bajagić i drugi.

Disciplinski univerzitetski sud je, tom prilikom izrekao kazne četrdesetorici studenata, uglavnom članovima Akcionog odbora, sa zabranom od jednog do tri semestra, a Veljku Vlahoviću četiri.

Povodom pogibije Mirka Srzentića pisalo je da su Univerzitetski komitet i Akcioni odbor Beogradskog univerziteta proglasili 1. februara za Dan autonomije Univerziteta koji je svake godine, do 1941, slavljen kao praznik smotre studentskog pokreta u borbi za demokratska prava i slobodu nauke.

U vezi sa ubistvom Mirka Srzentića i Dana autonomije Univerziteta zapisano je da je „ovaj dan dobio posebnu političku sadržinu u akcijama KPJ, koja je, naročito u Crnoj Gori, organizovala masovne demonstracije 18. februara 1935. godine u Cetinju, Podgorici i drugim mjestima širom Crne Gore, gdje je bilo krvavih okršaja”.

Iz tajnih dokumenata Odjeljenja za državnu zaštitu vidi se da beogradski režim priznaje svoju nemoć u borbi protiv revolucionarnih masa. Tako se u strogo povjerljivom izvještaju „O stanju komunističke akcije u 1935. godini i njenom suzbijanju”, koji je upućen svim banovima u zemlji, navode gradovi i mjesta najjače komunističke aktivnosti. Među prvim je i Cetinje, o čijim se demonstracijama od 18. februara posebno i opširno govori.

Borba crnogorskih studenata na Beogradskom univerzitetu predstavljala je u isto vrijeme i borbu u sveopštem narodnom pokretu. Pošto u Crnoj Gori u to vrijeme nije bilo visokoškolskih ustanova, njeni studenti su bili na školovanju u Beogradu i Zagrebu. Njihova revolucionarna aktivnost na Beogradskom univerzitetu i Zagrebačkom sveučilištu bila je jako izražena, a uveliko se osjećala i u Crnoj Gori.

Naši studenti uprkos mnogobrojnim teškoćama i policijskim progonima, formiraju polulegalna i legalna studentska udruženja na Cetinju, u Podgorici, Nikšiću, Beranama, Kolašinu, Danilovgradu i drugim mjestima, preko kojih organizuju plodan kulturni i politički rad koji vrši uticaj na omladinu i radnike.

Broj crnogorskih studenata stalno je rastao, tako da je školske 1935-36. godine samo na Beogradskom univerzitetu bilo upisano oko 1.200 studenata. Policijski izvještaji, a vrlo često i građanski listovi koristili su tu činjenicu da se u javnosti stvori utisak kako „komunisti na Beogradskom i Zagrebačkom univerzitetu treba da zahvale za svoju snagu isključivo studentima iz Crne Gore”.

Pošto se režim kompromitovao metodama u borbi protiv napredne studentske omladine, odlučio je da preduzme nov korak u svojoj reakcionarnoj politici uvođenjem univerzitetske policije. Ovo je duboko uvrijedilo i mnoge profesore, koji su se sa naprednim studentima solidarisali. To je studentima bio još jedan dokaz o ispravnosti puta koji su izabrali, pa su još više razvili svoju aktivnost koja je dobila najšire razmjere u aprilu 1936. godine, poznatu pod imenom aprilski štrajk. Štrajk je, istovremeno, zahvatio sve univerzitete koji su imali jedinstven program i zahtjeve izložene u 16 tačaka, a trajao je od 3.do 28. aprila. Štrajk su sproveli svi oni studenti koji su bili okupljeni u jedinstvenom antifašističkom frontu, u borbi za svoje zahtjeve, prava i slobodu, slobodu nauke i autonomiju univerziteta. Naoružani ornasovci, potpomognuti policijom, pokušali su da se suprotstave volji naprednog studentskog pokreta i da, po cijenu ljudskih života, slome generalni štrajk.

Akcioni odbor je donio odluku da se postave jake straže sa zadatkom da obavještavaju studente na svim fakultetima o štrjaku i njegovim ciljevima i da onemogućavaju štrajkbrehere. Za stražare su određivani najisprobaniji borci studentskog pokreta. Ovu akciju neposredno je kontrolisao sekretar Univerzitetskog komiteta KPJ Đoko Kovačević, student prava. Prvog dana štrajka manji broj neobaviještenih studenata prisustvovao je predavanjima, pa su narednog dana štrajkačke straže bile pojačane. Leci su rasturani na svim fakultetima, a redovno je izlazio i štrajkački bilten. Ali ni beogradska policija nije sjedjela skrštenih ruku, već je mobilisama sve svoje snage: žandarme, policajce, agente i ornasovce. Ovi posljednji bili su vrlo aktivni u rasturanju letaka. Kad im je postalo jasno da preduzetim mjerama ne mogu ništa postići, policija i ornasovci su pokušali da zaposjednu univerzitetske zgrade. Kako ni u tome nijesu uspjeli, fizički su počeli napadati studentske straže.

Kada je policija sa grupom ornasovaca htjela da zaposjedne univerzitetske zgrade došlo je do sukoba, od kojih je najjači i najtragičniji bio ispred zgrade Republičkog instituta Medicinskog fakulteta. Kad je jedan ornasovac nožem napao studenta prava Jovana Šćepanovića, Žarko Marinović je pritrčao da odbrani ranjenog druga, pa „se ustremio na Nedeljkovića”. U tom trenutku mu je on mučki zadao dva udarca kamom u leđa. Tako je poginuo Žarko Marinović ispred zgrade Patološkog instituta Medicinskog fakulteta koji je postao „simbol studentske borbe”. Vijest o njegovoj smrti bolno je odjeknula širom zemlje, a posebno među njegovim drugovima. Ali ovo nije pokolebalo studente u nastojanjima da ostvare prava za koja su se borili. Žarkova smrt je još više učvrstila jedinstvo studenata. Napredni studentski pokret potpuno je trijumfovao u studentskom štrajku koji je trajao 25 dana. Pod pritiskom naprednih studenata povučena je odluka o zavođenju policije na Univerzitetu, smijenjen je reakcioni i ozloglašeni rektor Vladimir Ćorović, a za novog rektora izabran je Dragoslav Jovanović, „prvi pravi studentski, a to znači narodni rektor”, koji je prihvatio studentske zahtjeve.

Svjestan opasnosti koja mu je prijetila, rektor Jovanović je izjavio: „Ja znam šta radim i zašto radim. Najgore što oni mogu napraviti – to je da me ubiju. Neka izvole, jer ih u tome ne mogu spriječiti”.

Sahrana pod okom policije

Širom zemlje ubrzo se pročula vijest o tragičnoj ali slavnoj pogibiji Žarka Marinvoića, studenta prava. Na nju je prva reagovala Organizacija ujedinjene studentske omladine. Ona je izdala letak u kome je oštro osudila zločin režima a prema navodima dr Nika S. Martinovića, „dan pogibije Žarka Marinovića, 4. april, Univerzitetski komitet i Akcioni odbor proglasili su za Dan studenata i slavio se kao smotra snaga studentskog pokreta u cijeloj zemlji”.

Osuda zločina

Reagovala je i podgorička „Zeta”, od 12. aprila, zatim nikšićka „Slobodna misao” koja je napala režim, a zatim je pisala o držanju studenata iz Crne Gore, ističući ovo: „Nijesu rijetke primjedbe borbenosti crnogorskih studenata, njihovom liberalizmu i marksizmu. Onaj ko poznaje mentalitet našeg gorštaka, njemu je odmah jasno zašto je i student Crnogorac ispred sviju. Ne manje su od uticaja ekonomske prilike. Kako u Crnoj Gori, upoređen sa ostalim jugoslovenskim krajevima, život teče bijedno, nije moguće da ta gruba stvarnost ne utiče na omladinu i njenu dušu. Rđave ekonomske prilike sela i grada u Crnoj Gori našle su, dakle, odjeka u lako uzbudljivim dušama naše omladine”.

Prelazeći na slučaj Žarkove pogibije, list podvlači: „Kad se ima na umu da je student Marinović napadnut mučki, onda je jasno da postoje organizovane grupe za slična djela”.

„Politika” od 5. aprila objavila je izvještaj pod naslovom: „Student prava ubio jednog svog druga, a drugoga teško ranio”, a „Vreme”, istog datuma vijest: „U sukobu juče je student prava Slobodan Lj. Nedeljković kamom ubio studenta Žarka N. Marinovića”.

Nekoliko trenutaka poslije uboda nožem Žarko je ležao u lokvi krvi. Zatim su ga njegovi drugovi na rukama prenijeli na hirurško odjeljenje. Međutim, svaka ljekarska intervencija bila je uzaludna, jer je konstatovano da je na putu do bolnice izdahnuo.

Sljedećeg dana ljekarske komisije su obavile svoju dužnost. Obdukcijom je utvrđeno da je prvi udarac kamom u mišicu bio težak, ali se smrt mogla spriječiti amputiranjem ruke. Za drugi ubod je utvrđeno da je bio smrtonosan. Bilo mu je odsječeno plućno krilo i vrh kame se zario u srce. Pošto je konstatovana smrt, vlasti su odlučile da se sahrana obavi sljedećeg dana u osam časova „pre podne”. Ovo je bio jedinstven način sahrane po svemu, pa i po vremenu u kome je pogreb izvršen. Ovim je policija htjela da izbjegne dalje sukobe sa razjarenim studentima, koji su opsjedali mrtvačnicu. Uprkos svim mjerama policije i žandarmerije da onemoguće studente da se poklone sjenima svog druga, oni su cijelog dana dolazili. Položili su sedam vijenaca na odar poginulog druga.

„Strah” od sahrane

Žarkova sahrana je pretvorena u političke demonstracije. U ranu zoru su bile formirane kolone hiljada studenata iz nekoliko pravaca, koje su trebalo da se sliju u ogromnu pogrebnu povorku, ali su u tome na najbrutalniji način osujećene. Zbog ovoga je došlo do sukoba s policijom u Grobljanskoj ulici.

„Vreme” je o Žarkovoj sahrani objavilo ovu vijest: „Telo ubijenog studenta Žarka Marinovića sahranjeno je na Novom groblju juče pre podne u 8 časova.Posle kraćeg opela u mrtvačnici kovčeg koji su u mrtvačka kola uneli grobari prevezen je mimo crkve sv. Nikole na groblju. Na grob je položeno sedam venaca, koje su još prekjuče doneli studenti, drugovi pokojnog Marinovića i predstavnici crnogorskih društava u Beogradu”.

Postoji u navedenom citatu jedna čudna konstatacija, na osnovu koje se može zaključiti da vlastima nije bilo ni do kakvog crkvenog obreda, već u prvom redu do izbjegavanja „nereda”. Riječ je o „kraćem opelu”, koje je očigledno važilo samo za komuniste.

„Politika” je dala više prostora ovoj sahrani. Pomenuta vijest sama za sebe dosta govori. U njoj se u prvom redu misli „na neke ugledne ličnosti”, koje su bile uporne u dokazivanju da su u krvnom srodstvu sa pokojnim Žarkom, tek da bi prisustvovale njegovoj sahrani. Vijest glasi: „Tiho i skromno, sahranjen je juče pre podne u osam i po časova na Novom groblju, ubijeni student prava Žarko Marinović.

Opelu u kapeli prisustvovao je i veći broj uglednih prestoničkih ličnosti, mahom opozicionara, rodom iz Crne Gore”.
Iz navedenog citata jasno se vidi da je Žarko sahranjen uz „pratnju” policije. Ali je isto tako cio napredni Beograd bio na nogama, a u prvom redu studenti i komunisti.

Ovaj događaj snažno je odjeknuo u cijeloj Crnoj Gori. U nedjelju, 7. aprila 1936. godine, održan je pomen u Žarkovom rodnom mjestu Očinićima, kod Cetinja, u prisustvu ogromne mase rodoljuba iz mnogih krajeva Crne Gore.

Demonstracije u Očinićima

Komunisti su pomen pretvorili u demonstracije. Tom prilikom su održana dva govora, u kojima je istaknut cilj borbe studenata Beogradskog univerziteta. Položeni su mnogi crveni vijenci, koje su komunisti stavljali pored Žarkove slike koja je, sa njegovim odijelom, bila izložena na jednom velikom stolu. To je u isto vrijeme bilo polaganje zakletve da će nastaviti započeto djelo za koje su on i Mirko Srzentić pali.

Ova komemoracija nije ostala nezapažena i nezabilježena. U vezi sa tim, u podgoričkoj „Zeti” je pisalo: „7. aprila u njegovom rodnom mjestu Očinićima, bilo je pokajanje. Na pokajanju je bila masa ožalošćenog svijeta iz Katunske i Riječke nahije. Nad njegovom slikom održana su dva govora koja su prisutne duboko potresla i uzbudila”.

Bilo je mnogo Žarkovih drugova i saboraca širom Jugoslavije, koji, i pored najbolje volje, nijesu mogli prisustvovati pomenu. Ali su zato stizali telegrami saučešća i pisma iz mnogih mjesta naše zemlje. Krsto Popivoda, koji se tada, po zadatku Partije, nalazio u Dalmaciji, iz Splita je uputio telegram sljedeće sadržine: „Duboko ožalošćen nenadnom vijesti za našim nezaboravnim bratom Žarkom, Vaš Krsto”. Vojo Biljanović je uputio izraze dubokog saučešća Žarkovoj porodici, pismom iz Zagreba.

Među mnogobrojnim telegramima i pismima, koje je porodica Marinović primila povodom Žarkove pogibije, pažnju zaslužuje i jedna dopisnica, koja je Žarkovom bratu Dragu 7. aprila upućena iz Skoplja, koju je, ne krijući se, potpisao Mitar Jovićević, student filozofije iz Dujeve.

Žarkova pogibija bila je krupan politički događaj u Crnoj Gori, poslije koga su organizovani protesti u svim mjestima Crne Gore, a u isto vrijeme i jedan od neposrednih povoda za veliki Belvederski događaj, koji je krvlju ugušen, a koji je bio jedna od najvećih političkih akcija komunista u Jugoslaviji između dva rata.

Ni režimske vlasti nijesu mirovale. U njihovim redovima zavladala je panika, pa su, po naređenju vlade dr Stojadinovića i njegovog ministra unutrašnjih poslova Korošeca, u toku noći svim raspoloživim snagama regularne vojske, žandarmerije i policije zaposjeli prilaz Cetinju. Prvi put je bila angažovana i avijacija, koja se na dan održavanja zbora pojavila iznad demonstranata u brišućem letu.

o sukoba je neminovno moralo doći. Posebno kada je naelektrisanoj masi, uoči 26. juna, režim odbio zahtjev da se zbor održi na Cetinju. Za zborno mjesto bio je određen Belveder. Oko 3.000 demonstranata iz raznih krajeva Crne Gore i Primorja, našlo se na okupu, noseći crnogorski krstaš barjak, kao simbol slobode, i mnogobrojne transparente. Masa demonstranata našla se u besprekornom redu i u najboljem raspoloženju. Zbor je otvorio opozicioni narodni poslanik Stojan Špadijer, koji je postavio određene zahtjeve u 13 tačaka. Poslije njega su govorili Mirko Vešović i Bogdan-Bojo Ivanović, član KPJ iz Kuča. Zbor je završen revolucionarnim parolama i borbenim pjesmama, što je oružanim snagama režima, uz provokativni pucanj iz pištolja, bio zgodan povod za otvaranje vatre na demonstrante. Posljedice napada na goloruku masu bile su: 6 mrtvnih, 14 teže i 27 lakše ranjenih. Na mjestu događaja uhapšeno je oko 100 demonstranata. Sa hapšenjima se nastavilo i narednih dana, tako da se broj uhapšenih popeo na oko 200 demonstranata. Njih 30 su predati Sudu za zaštitu države u Beograd, koji ih je od 8. do 25. februara 1937. godine osudio na vremenske kazne zatvora od 6 mjeseci do 4 godine.

Tako je završena jedna od najvećih međuratnih političkih akcija rodoljuba i komunista u našoj zemlji, u kojoj su, od šest poginulih demonstranata, petorica sa šireg područja Cetinja.

ZAHTJEVI DEMONSTRANATA NA BELVEDERU

Ravnopravnost

Osnovni zahtjevi demonstranata bili su: obustava torture nad uhapšenim drugovima, sloboda političkim osuđenicima, savez radnika i seljaka i ravnopravnost Crne Gore u Jugoslaviji.

Proglas za skup se završavao riječima: „Pozivamo veliki protestni zbor Crnogoraca i Primoraca na Cetinju u petak 26. juna o.g, na kojemu će se izraziti snažan protest i veliki gnjev narodni protiv nasilja i tiranije, na kojemu će se tražiti narodu pogaženo građansko pravo i opšte slobode”.

Beogradski listovi su, pod pritiskom javnog mnjenja, informisali javnost o ovom zločinu. „Politika” i „Vreme” su javnost obavještavali o toku događaja, a kasnije i o sudskim procesima. U „Politici”, od 5. aprila, piše: „Policija je uhapsila desetak studenata i povela istragu da utvrdi prave motive ovog krvavog događaja”. Dalje se ističe „nesloga između izvesnih struja u studentskim krugovima”, čija je posljedica krvavo razračunavanje u kome je poginuo Žarko Marinović, a teže povrijeđen Jovan Šćepanović, obojica studenti prava.

Izvještači, navodno, ne znaju pravi razlog sukobu, jer policija još vodi istragu. Ali se zato pouzdano zna „da su u sukobu učestvovale dve protivničke grupe studenata i da je ceo događaj izbio i odigrao se munjevitom brzinom”. Takođe je poznato da je levičarska studentska struja pozvala sve studente „da obustave posećivanje predavanja, u znak protesta protiv visoke školarine, ispitnih i upisnih taksa, protiv rektora g. Ćorovića itd”. Iz navedenog se jasno vidi da je odziv naprednih studenata bio masovan, i to ne samo zbog poziva, već u prvom redu zbog temeljito pripremljene i dobro organizovane akcije koja je, neosporno, bila dobro poznata i policiji. Štrajk se uspješno razvijao, a štrajkači su nastavili živu agitaciju, rasturajući letke po svim fakultetima.

Njima se otvoreno suprotstavila profašistička Organizacija nacionalnih studenata, u želji da štrajk spriječi, ističu dalje izvještači. I ornasovci su imali svoje letke, koje su dijelili studentima, pozivajući ih da bojkotuku štrajk i da redovno idu na predavanja. Oni su u svom letku najgrublje napadali napredne studente i njihov program. U njihovom letku, pored ostalog, piše: „Akcioni odbor stručnih udruženja, poznat već dobro našim studentima po svome destruktivnom radu – po izazivanju nareda i onemogućavaju rada na Univerzitetu, vodi ovih dana opet jednu propagandu među studentima na svim fakultetima za objavljivanje i stupanje u jedan novi štrajk, nastojeći da neupućene ubedi da se radi samo o solidarisanju sa studentima Zagrebačkog univerziteta po pitanju školarine i univerzitetskih taksa”.

Ornasovci su bili spremni na najbrutalniji napad i krvavi obračun sa naprednim studentima, samo ako im se za to ukaže prilika. Oni su dalje istakli da je ovo čisto politički štrajk, čija je pozadina antidržavna i separatistička, koja ima za cilj „rušenje države i njenog autoriteta”. To potvđruju stalni povici i parole protiv Jugoslavije, Beograda i kralja, stlani neredi na ulicama, uništavanje privatne imovine „i nečuvene kampanja studenata štrajkača protiv svega što je državno i jugoslovensko”. Na taj način ornasovci ističu da se „čisto političkim, destruktivnim i antidržavnim pobudama” daje toliko „zloupotrebljavana nacionalna maska”.

Kaldrma

Štrajk u Zagrebu i Ljubljani „ovih dana je prestao”. Međutim, razlog nije bio u tome „što su studenti uvidjeli čemu on vodi”, već u izdajstvu studenata-frankovaca u Zagrebu i studenata-klerikalaca u Ljubljani, koji su ubrzo iznevjerili dogovor i slomili štrajk. Režimske vlasti su kategorički tvrdile da se štrajk „kao sredstvo u akademskoj borbi ne može prihvatiti”.

Listovi su pisali da se pouzdano zna da su se „dve protivničke struje” najjače sukobile ispred Patološkog instituta Medicinskog fakulteta. Očevici, koji su ovaj događaj posmatrali iz zgrade Patološkog instituta, izjavili su da su vidjeli kad je do sukoba došlo. Prvo su počele padati uvrede, a zatim su poletjele kamenice i za nekoliko trenutaka stvorila se gužva. Vrlo je zanimljiv detalj, koji je objavilo „Vreme” u broju od 5. aprila, pod naslovom: „Fizički sukobi i tuča kamenicama u medicijnskoj univerzitetskoj koloniji”. Izvještač je, u želji da objasni od kuda toliko kamenje kojim su se međusobno tukli studenti i kojim su demolirali obližnje zgrade, zabilježio je ovo: „Prostor između Patološkog instituta i zgrade Centralnog higijenskog zavoda, gdje se ovaj sukob odigrao, sada je u izgradnji. Na tome mjestu nalaze se rasute količine kamene kojim treba ovaj prolaz da se kaldrmiše. Materijal u času sukoba dobro je došao. Posle prvih fizičkih sukoba obe grupe studenata dohvatile su kamenice i zasule se međusobno”.

Saslušanje ubice

Tuča je bila strašna. Nije se znalo ko koga udara u toj opštoj tuči i gužvi, iz koje je izletio sekretar Dekanata Medicinskog fakulteta. On je, prema izjavi svjedoka, utrčao u kliniku i na brzinu obavijestio jednog ljekara i njegovog asistenta o događajima na ulici, poslije čega su sva trojica pojurili na mjesto događaja. Kad su stigli vidjeli su grozan prizor. Svaki pokušaj da se Žarkov život spase bio je uzaludan, jer je na putu do bolnice izdahnuo. Dok se Žarkov život gasio, njegov ubica je mirno sjedio u portirovoj sobi. Kad su ga upitali da li je on teško ranio studenta, ubica je sasvim mirno i pribrano počeo da priča: „Jedna grupa nacionalista, među kojima sam i ja bio, došla je jutros oko 9 i po časova pred Patološki institut, da spreči studente levičare koji su lepili svoje plakate i pozivali na štrajk. Posle izvesnog vremena, između nas i levičara došlo je do svađe. U gužvi, jedna grupa od 2 do 5 studenata napala je na mene. Morao sam da se branim”.

Prema pisanju ondašnjih listova, ubica Nedeljković je sproveden sudu. Iz objavljenih napisa vidi se da su simpatije vlasti bile na strani ubice. To se zaključuje i iz opisa njegovog sprovođenja iz policije u sud. O njemu, pored ostalog, piše: „Student Nedeljković, mali rastom, dobro građen, u crnom kraktom kaputu skrojenom po vojnički, koračao je čvrsto. Bio je malo bled, ali ne bi se moglo reći i uzbuđen”. Takav opis više bi odgovarao jednom sportskom asu, nego zlikovcu. Kako li se tek o njegovom ocu pjevaju slavopojke. A kako i ne bi. To je njihov čovjek, a uz to i pukovnik! Taj je oficir pokušao da od svog sina-zlikovaca pravi heroja koji nije htio, kao njegovi drugovi, da „beži”. Zbog toga je i ubio jednog mladića-koga, navodno, sažaljeva, jer je bio „siromašan, mučio se i zlopatio”.

Dva fotosa objavljena u štampi predstavljaju posebno poglavlje. Na prvom se vidi kako ubicu srovode iz suda u zatvor. Njegov izraz lica je takav kao da ide na neku svečanost. Na drugom snimku, „susret oca i sina”. Vidi se sin ubica u zagrljaju oca. Do susreta oca i sina došlo je u trenutku kad je žandarm sprovodio ubicu u zatvor. Tom prilikom otac je prišao sinu s velikim uzbuđenjem i riječima: „Zdravo sine, hodi da te poljubim”. I poljubio ga je. Žandarm nije uopšte reagovao, što je dokaz da je ovaj tačno znao kad će mu sin izaći i kuda će proći.

Istražni postupak bio je puka formalnost, što se da zaključiti po vremenu trajanja, „od pola jedan do tri sata”. Po završenoj istrazi ubica je sproveden u sudski zatvor.

Poznati advokati Nikola Đonović i dr Radoje Vukčević ponudili su se da besplatno zastupaju porodicu Marinović pred beogradskim sudom. Advokat je iz Beograda došao na Cetinje da stupi u vezu sa Žarkovom rodbinom, a dr Radoje Vukčević je 16. aprila uputio pismo Žarkovom rođaku Savu Marinoviću, trgovcu iz Cetinja, tražeći punomoćstvu od Žarkovog brata Draga za zastupanje.

Za suđenje je vladalo veliko interesovanje. Napredni studenti su sa velikim interesovanjem i nestrpljenjem očekivali početak sudskog procesa, koji je bio zakazan za 22. juni, u sudu za varoš Beograd, u Knez Mihailovoj ulici. Toga junskog jutra od rane zore kolone studenata defilovale su pored sudske dvorane. Postojala je opasnost od novih sukoba, zbog čega je policija preduzela sve mjere predostrožnosti. Time je omogućeno da sudski proces počne bez prisustva onih koji bi eventualno mogli narušiti rad i omesti normalan tok suđenja. No, bez obzira na prijetnje i opasnosti, masa naprednih studenata našla se ispred dvorane. Tu je nastala gužva. Svijet se od ranog jutra tiskao pred sudom. Svi su željeli da uđu unutra, a sala je bila i suviše mala da primi one koji bi htjeli da čuju kako pravda tereti ubicu. Vlasti su namjerno odredile sasvim malu prostoriju za suđenje. Na fotosu se vidi jedino ubica, žandarmi, policajci i nekoliko svjedoka. To potvrđuje i sam izvještač, koji je zabilježio da Vijeću petorice „energično” predsjedava sam predsjednik suda Miodrag Filipović, a pored njega zasijedaju sudije: Nešković, Mrvaljević, Hristifirović i Zaharić. Na klupi sjedi ubica. Pošto su sprovedene sve potrebne mjere predostrožnosti, suđenje je počelo u 9,30 časova.

Otac ubice u novinarskoj klupi

Jedan detalj, koji je novinar zapazio govori takođe o procesu i njegovim režiserima, koji su ga sveli na puku formalnosti. Evo tog detalja: „U novinarskoj klupi našao je mjesto otac studenta optuženog za ubistvo, pukovnik u penziji g. Nedeljović”. To nije bilo slučajno. Prije početka sudskog procesa predsjedavajući je konstatovao da su branioci ubice Nedeljkovića, Dimitrije Ljotić i Milan Marjanović, primili poziv ali nijesu došli.

Prvi je dobio riječ državni tužilac Milorad Spasić. Polako i odmjereno pročitao je optužnicu, koja se svodi na ovo: „Slobodan Nedeljković, student prava, star 21 godinu, optužuje se:

1) što je dana 4.a prila 1936. godine u Beogradu, ispred zgrade Patološkog instituta Medicinskog fakulteta, u opštoj gužvi i tuči, koja je nastala povodom razdavanja letaka protiv štrajkaša studenata, u namjeri da ga liši života, udario nožem-kamom oštećenog Šćepanovića Jovana, studenta prava iz Beograda, u desnu stranu grudne kosti, ali nije nastupila smrt nezavisno od volje optuženog;

2) što je istog dana i na istom mestu i pod istim okolnostima umišljeno lišio života pok. Marinovića Žarka, studenta prava, na taj način, što ga je, jureći za njim, stigao i udario nožem-kamom dva puta, i to jedanput u prednji deo nadlaktičnog predela leve ruke, a drugi put u međuplećni prostor, usled kojih je povreda umro;

3) što je istog dana, na istom mestu i pod istim okolnostima, jureći za oštećenim Krgovićem Veljkom, st. prava, u nameri da ga liši života, udario ga nožem skoro na sam greben desne lopatice, ali smrt nije nastupila nezavisno od njegove volje”.

Na fakultet – s nožem

Za vrijeme čitanja optužnice, Nedeljković je netremice gledao u državnog tužioca. Nije morao mnogo pamtiti, a još manje se braniti. Njemu je bilo dovoljno da na postavljena pitanja papagajski ponavlja: „Nisam kriv. To sam uradio u odbrani svoga života”. Kad su mu postavili pitanje zašto je nosio nož, ubica je odgovorio: „Nosio sam nož samo kad sam išao na fakultet. Jer tamo mi vlasti nisu davale bezbednost”. Znači, u svakom drugom slučaju bio je zaštićen. Ubica je na suđenju priznao da je za štrajk saznao 3. aprila. Tim povodom je njegova organizacija održala sjednicu. Na ovu izjavu predsjedavajući je naredio „da se prozori zatvore”.

Kritični momenat ubice je vrlo nevješto opisao. Počeo je da zamuckuje. Izjavio je kako se odjednom gomila okomila na njega i počela ga tući. Tom prilikom je vidio kako je u nečijoj ruci nešto bljesnulo, ”verovatno nož”, od čijeg je udarca pao. Zatim su se čuli poklici koji su se odnosili na njega: ”Drž’ onoga maloga! Udri psa! Ubi ga!” Tako ga je jedan udarac oborio. Mislio je sad je kraj. ”Verovatno pod tim udarcima, u nagonu spasenja, oslobodio sam se rulje, počeo da bežim, neko me ponvo udario u leđa. Posle su me uhvatili i rekli mi: ”Vi ste nekoga ranili”.

I laiku je jasno da su povici: ”Udari psa! Ubi ga!”, uslijedili poslije počinjenog trostrukog zločina. Ubica je samim tim priznao zločin, koji je bio toliko očigledan, da je svako dalje saslušanje svjedoka bilo suvišno. Predsjedavajući se, poslije izjave ubice, našao u delikatnoj situaciji. Njega je najviše zanimalo u kome je trenutku ubica potegao nož. Pošto na to pitanje nije dobio odgovor, pitao ga je da li je uopšte vadio nož, na šta mu je ubica odgovorio: „Vjerovatno, jer je bio krvav”.

Nož na predavanjima

Ponovo su uslijedila pitanja: ”Jer, ipak, zariti nož – treba snage, a treba snage i da se izvuče. To sudu nije jasno”. Na to sudija Nešković dodaje: ”Vi ste naneli tri udara. Povredili ste nožem tri lica”. Ubica je, međutim, i dalje ćutao. Jedino što je kazao bilo je da se ne može ”setiti” svih tih detalja i pored ”upornog” insistiranja predsjedavajućeg da je u njegovom interesu da se prisjeti.

Iz daljeg saslušanja optuženog vidi se da sudije nijesu bile zadovoljne predsjednikovim pitanjima, pa su često intervenisali. To je predsjedavajućeg, najzad, primoralo na ponovna pitanja: „Nas ne interesuje šta ste u policiji govorili i radili. Nas intersuje ono što ste rekli pred islednim sudijom. Dakle, nož ste nosili samo na Univerzitetu? Okrivljeni je, najzad pritiješnjen činjenicama, odgovorio potvrdno.

Na postavljeno pitanje predsjedavajućeg: „Je li ovo vaš nož?”, okrivljeni je takođe potvrdno odgovorio, a na pitanje: ”Gde ste ga nabavili”?, rekao je da ga je sam napravio od jednog kuhinjskog noža. To je bila gola laž, jer je poznato da je na njegovom nožu bio znak organizacije nacionalnih studenata kojoj je pripadao.

Jovan Šćepanović bio je u isto vrijeme svjedok i privatni tužilac. Njega je ranio ornasovac Nedeljković neposrdno prije mučkog ubistva Žarka Marinovića. Šćepanović je upitan: ”Da li ste baš videli kad ga je Nedeljković udario nožem?” Očigledno uvrijeđen ovakvim pitanjem, Šćepanović je, pojačanim glasom, odgovorio: „Pa ne bih govorio da nisam video! Zamahnuo je i udario. Nož je, rekao sam vam, blesnuo”. Šćepanović je, sa izrazom gnušanja, dodao: ”Ubio ga je s leđa”, bacajući pri tom prezriv pogled na Nedeljkovića. Prilikom suočenja Šćepanovića sa Nedeljkovićem, predsjedavajući ga je upitao da li tuži ubicu, Šćepanović je odgovorio potvrdno.

Vlasti su bile tu

Šćepanović je, potom, nastavio da govori o tome kako je zadobio ranu od Nedeljkovića. U tom trenutku ga je predsjednik prekinuo pitanjem: ”Šta se niste javili vlastima?”Na to je Šćepanović odgovorio: ”Zašto vlastima! Meni je tada bila potrebna ljekarska pomoć. Ni na pamet mi nije moglo pasti da se javljam vlastima. Uostalom oni su bili tu. Međutim, kad sam došao u ambulantu, oni su me sproveli u policiju.”

Drugi svjedoci, takođe privatni tužilac, bio je Veljko Krgović iz Polja Kolašinskih, koga je Nedeljković istog dana ranio kad i Šćepanovića. Javnost je pogrešno informisana o toku procesa, a posebno o izjavama svjedoka. Informacije izvještača bile su, glavnom, kontradiktorne. To se najbolje vidi iz sljedećeg navoda: ”Inače, Krgović ne zna mnogo o događajima. Njega je Nedeljković stigao, pošto je jednog njegovog druga ubio, a jednog radio, i zario nož u leđa. Ubicu nije znao ranije. Ali se iz akta vidi da je ubica njega znao. Znao ga je navodno kao aktivnog člana protivničke studentske ”grupe”. Na pitanje predsjedavajućeg: ”Koje grupe?” – ubica je odgovorio: ”Pa komunističke”.

Iskazi ostalih svjedoka, po ocjeni izvještača, bili su blijedi. Međutim, za Čedomira Miloševića, sekretara Medicinskog fakulteta, piše da je na sudu bio precizan. Njegova preciznost se sastojala u tome što je izjavio da je prisustvovao hvatanju ubice, koga je gonila grupa studenata. Milošević je istakao kako su prve Nedeljkovićeve riječi bile: “Potukli smo se mi nacionalisti i komunisti”. Zatim je predao sve što je imao u džepovima. Jedan težak mesingani pečat, legitimaciju i puno letaka. Izvadio je i nož, koji je bio u kaniji, obješen o kajiš, zaključio je Milošević. U tom trenutku je nastala gužva i uzvici protesta Žarkovih drugova.

Saslušan je i student prava Veljko Ilić, Nikšićanin, koji je sa pokojnim Marinovićem stanovao, a “koji o njemu ima hvalu i lepu reč”.

Zakleti Ornasovac

Kada se pojavio ornasovac Miodrag Filipović, student medicine, u ulozi svjedoka, njegovo svjedočenje bilo je “naročito karakteristično”. On je bio zakleti ornasovac, a uz to i lični prijatelj ubice, pa je logično što se osuo drvljem i kamenjen na studente komuniste. O sukobu pred Patološkim institutom Filipović je pričao onako kako je bio unaprijed pripremljen. Kazao je da su nacionalisti bili prvo napadnuti, pa je dodao: “U jednom času primetio sam da ĺnjihoviĺ beže. Okrenuo sam se: na zemlji je ležao mrtav Žarko Marinović. A Slobodan je stojao iznad njega”. Njegovu izjavu sud je, bez ikakvog komentara, jednostavno “primio na znanje”.

Na kraju svoje izjave Filipović je ispoljio neskrivenu mržnju prema studentima komunistima, ovim riječima: “Ja da sam imao mitraljez, mitraljezom bih pucao na njih”. Sud na ovu prijeteću izjavu nije dao ni najmanju primjedbu, što je dokaz da su ubica i njegovi jednomišljenici bili zaštićeni, za razliku od komunista, koji su bili van zakona.

Stupili su na scenu novi svjedoci, koji su otvoreno napali pripadnike fašističke organizacije. Tako je student medicine Petar Jovanović iz Podgorice, izjavio pred sudom da je čuo, kad je stigao pred Univerzitet, da je poginuo jedan njegov drug, “a ubio ga je jedan fašista”. Jovanović je izjavio da je ubica Nedeljković pjevao u policijskom zatvoru i slobodno se kretao u košulji. On to zna jer je uhvaćen za vrijeme štrajka, i tri dana je proveo s Nedeljkovićem u zatvoru. Jovanović je na suđenju i ovo izjavio: “U agentskoj sobi Nedeljković se razmetao što je ubio jednog komunistu. Tu je bilo više agenata koji su mu odobravali”. Na pitanje predsjedavajućeg da li poznaje koga od agenata, Jovanović je odgovorio: Ne znam. Ja se sa agentima ne družim. To bi mogao da kaže ubica”.

Mi smo antifašisti

Studentkinja medicine Julijana Marić, Užičanka, imponovala je svojim držanjem na sudu. Odmah je izjavila: “Videla sam kad je kolega Nedeljković…” Za trenutak je zastala i odmah se ispravila, dodajući da “ubici jednog studenta ne sleduje više naziv kolega”. Zatim je istakla kako je vidjela kada je ubica “dohvatio nekoga izazivački za bradu”.

Predsjedavajući je prekidao izlaganje studentkinje Marić, očigledno nezadovoljan njenim svjedočenjem. U želji da je zbuni u daljem izlaganju, postavio joj je pitanje koje nije imalo veze sa procesom. Ono se odnosilo na raspoloženje univerzitetske omladine. Marićeva mu je odlučno i dostojanstveno odgovorila: “Mi smo, na medicinskom, svi antifašisti. Dobili smo aklamacijom upravu”. Ovakav odgovor je zbunio sudsko vijeće, koje se upustilo u otvorenu polemiku sa mladom studentkinjom. Na pitanje da li je za štrajk ili protiv, ona je odgovorila potvrdno. Kada joj je sudija Mrvaljević postavio pitanje da li su, po njenom mišljenju, svi nacionalisti fašisti, ona je odgovorila: “Ornasovci svakako jesu”.

Drugog dana, 23. juna prvo su saslušani ljekari, “koji su u raznim svojstvima islednoj vlasti i sudu imali da daju svoja stručna mišljenja”.

Drugog dana suđenja, 23. juna, od ljekara koji su davali svoje mišljenje Dr Milorad Velimirović je bio prvi na redu. On je na dan zločina, 4. aprila, po nalogu Uprave grada, vršio pregled ubice Nedeljkovića. U vezi s njegovim nalazom piše: “Dr Velimirović ostaje pri tekstu tada izdatog uvjerenja”. Po lakonskoj informaciji jasno se da zaključiti da “uvjerenje” nije bilo povoljno po ubicu, pa se zbog toga preko istog ćutke prešlo.

Drugom po redu ljekaru dato je više prostora. To je dr Stevan Barović, “koji je ubicu pregledao 30. aprila i našao da su njegove povrede površne, da su možda mogle biti nanesene nekim tupim oružjem ali isto tako i grebanjem u tuči. Najzad da su te povrede vrlo lake prirode. Jedino je ostao bio ožiljak biše levog palca. Od ostalih povreda nije bilo nikakvog traga”. Na pitanje državnog tužioca dr Baroviću da li je u razgovoru sa ubicom na njemu primjetio išta nenormalno, ovaj je odgovori: “Ništa. Nije pokazivao nikakve znake rastrojstva, niti je davao povoda da se posumnja u kakvu nenormalnost”.

Zatim je pročitan protokol, koji su sačinili dr Julijana Bogićević i dr Burić poslije izvršene obdukcije ubijenog Marinovića.

Smrtonosni udarci

Državni tužilac je ljekarskoj komisiji postavio pitanje: da li bi ma kakva hitna ljekasrka intervencija mogla da spase život Žarku Marinoviću, da je pomoć blagovremeno ukazana. Ljekarska etika ni u ovom slučaju nije zatajila. Odgovor je bio jednodušan: “Rana na ruci mogla je i da ne bude smrtonosna, da je ruka hitno vezana ili amputirana. Ali rana u oblasti leđa bila je nesumnjivo smrtonosna i tu nikakva intervencija ne bi pomogla”.

Druga ekipa ljekara Uprave grada dr Stevan Zagorčić i dr Besarabić imala je zadatak da pregleda ranjenog studenta Jovana Šćepanovića, i nešto kasnije studenta Krgovića. Njihov nalaz bio je da su obije rane lakše prirode i da nijesu bile opasne po život.
Državni tužilac je i ovom prilikom intervenisao. Tražio je da se razjasni da li je i kod Šćepanovića mogla nastupiti smrt da se nož nije zario u grudnu kost. Na to mu je jedan od ljekara odgovorio: “Dabome, kad bi ga udario u srce”. U tom trenutku dvoranom se razlijegao histeričan smijeh Nedeljkovićevih jednomišljenika. Ovim nehumanim gestom htjeli us ignorisati državnog tužioca koji im je uzvratio: “Nije ovo fudbalska utakmica”. Na te riječi ga je presjedavajući opomenuo: “Ja vam zabranjujem…” Državni tužilac ne čekajući da ovaj završi, ogorčen ovakvim postupkom, upada mu u riječ dodajući: “Kakav je to idiotski smeh!” Ovo je bio povod za oštar dijalog između dva državna službenika, ali sa različitim ubjeđenjima i suprotnog morala.

Tužilac je i dalje bio uporan u postavljanju pitanja ljekarima, koji su vjerovatno “po nalogu” pregledali ranjene studente. Zato u namjeri da omalovaži ljekara Besarevića, postavio mu je pitanje: “Da li je bilo moguće tim oruđem uopšte zadati smrt”. Na postavljeno pitanje umjesto zbunjenog ljekara, bio je prinuđen da potvrdno odgovori predsjedavajući.

Dokazni materijal

Zatim se pristupilo čitanju izjava odsutnih svjedoka, protokola obdukcija, ljekarskih pregleda i razgledanja drugog isljednog materijala. Na kraju pročitan je i “policijski uviđaj od 4. aprila, koji je sačinio činovnik Devetog Kvarta, i u kome stoji da je grupa studenata napala bila Nedeljkovića, a on, jednog po jednog nožem udarao”.

Državni tužilac je predložio da se naknadno saslušaju dva svjedoka, studenti Živojin Babić i Vojislav Dragović, oba iz Danilovgrada.

Advokati Đonović i Vukčević, zastupnici privatne tužbe predložili su da se utvrdi da li je na kaniji kame, kojom je izvršeno ubistvo, bio utisnut žig “ORNAS”. Zahtijevali su da se u tom smislu saslušaju portir interne klinike Mića Srdanović i profesor dr Arnovljević.

Sud je poslije kratkog vijećanja, donio odluku o predlozima. Prihvaćen je jedino predlog državnog tužioca, a ostali su odbijeni.

Studenti Babić i Dragović koji su naknadno svjedočili su teško teretili ubicu. Babić je izjavio da je „taj u kaputiću”, bacajući pri tom prezrivi pogled na ubicu Nedeljkovića, udario nožem prvo Šćepanovića, a zatim Marinovića, koji mu je bio okrenut leđima. Poslije drugog udarca s leđa, Marinović je pao. Tada je Babić čuo povike: „Udrite ubicu!”, što je sasvim logično i što u svemu odgovara istini.

Predsjedavajući je odjednom prekinuo Babića, u namjeri da ga zbuni: „A šta vi, mladi gospodine, kad ste vi to tako lepo videli, niste došli da izjavite vlastima?” Babić se nije dao zbuniti, već je na postavljeno pitanje hladnokrvno odgovorio: „Kad sam čuo da privatnu tužbu zastupa g. dr Radoje Vukčević, ja sam mu se odmah obratio, rekavši mu da sam bio očevidac i da hoću da svjedočim”. Babićevu izjavu potvrdio je advokat Vukčević, dodajući: „A što nije došao ranije da svjedoči to je zato što sam ja bio na putu i što sam ga pozvao tek da na pretresu kaže što ima”.

Iskaz drugog svjedoka, Vojislava Dragovića, studenta medicine, u svemu se slagao sa onim što je izjavio Babić. Ponovo se javlja predsjednik i pita: „Kako ga niste sprečili da ubije čoveka?” Na to mu je Dragović odgovorio: „Ljudi golih šaka ne mogu se biti protiv noževa.”

Nesporno djelo

Državni tužilac Milorad Spasić, u svom konciznom obrazloženju, podijelio je tužbu u dva dijela: postojanje objektivnih elemenata djela i postojanje subjektivnih elemenata za ocjenu krivične odgovornosti. Pri tom je istakao da ni optuženi za ubistvo ne negira objektivne elemente djela. Jedino se brani da je to počinio u nužnoj samoodbrani i u afektu. Prema tome, zaključak državnog tužioca je jasan i nedvosmislen. Za njega je postojanje krivičnog djela potpuno utvrđeno činjenicama, izjavama svjedoka i izvršenim izviđajima. Ostaje jedino da se utvrdi stepen krivične odgovornosti. Odbačeno je tvrđenje optuženog da je počinio djelo u nužnoj odbrani, jer je utvrđeno da nije bilo osnovnih elemenata za postojanje nužne odbrane.
Državni tužilac se u završnoj riječi posebno osvrnuo na suočenje Šćepanovića sa Nedeljkovićem, iz čega je zaključio da je incident provocirao Nedeljković, a ne Šćepanović iz grupe i zario mu nož u grudi.

Na osnovu izloženog, državni tužilac zaključuje: „Nema mesta uopšte da se govori o nužnoj odbrani. Nema ni pomena o nužnoj odbrani. Naročito ga ne može biti u odnosu na Marinovića i Krgovića. Ako bi se i pretpostavljalo da postoji međusobna tuča između Šćepanovića i Nedeljkovića, Nedeljković je taj koji je izazvao, on je provokator i napadač”.
Na taj način je državni tužilac potpuno obesnažio argumentaciju o nužnoj odbrani u sva tri slučaja.

Nesporna namjera

Prelazeći na drugi dio tužbe – postojanje subjektivnih elemenata za ocjenu krivične odgovornosti, po dubokom tužiočevom ubjeđenju, ne dolazi u obzir da je ubica počinio zločin „bez namera”, ili u „afektu”. Ovo tužilac potkrjepljuje činjenicom da niko od oštećenika, a posebno Marinović i Krgović „nisu ni učestvovali, a kamoli napali Nedeljkovića”. Isti je slučaj i sa Šćepanovićem, za koga je takođe utvrđeno da je i on bio napadnut.

Nedeljković je svjesno uletio u svađu i sukob, pa se ne može ni govoriti o nekom njegovom rastrojstvu, što on u jednom trenutku pominje da bi olakšao svoj položaj pred sudom.

„Nedeljković je hladno, kaže tužilac na kraju, uradio ono za šta ga ja tužim. Dokaz je njegovo kasnije ponašanje, njegov stav neposredno posle ubistva. Apsurd je da je on mogao u besvesnom stanju. Besvesno stanje – a ovamo gađa svoje žrtve, svoje kolege, kao zečeve. Prema tome, otpadaju sve olakšavane okolnosti”.

Ubistvo je kriminal

Državni tužilac je, zatim, prešao na ocjenu krivične odgovornosti. Njegov zaključak bio je da je ubistvo „izvršeno čak sa unapred donetim odlukama”. Tužilac se posebno osvrnuo na dio iskaza Nedeljkovića, u kome sebe proglašava desničarem, koji ima želju i dužnost da kao takav brani zemlju od neke „levice”. U vezi s tim Spasić kaže: „Moje je duboko uverenje da je Nedeljković hladno izvršio ubistvo, svestan posledica i cele situacije toga momenta… Naš zakon ne predviđa političko ubistvo. Ubistvo je običan kriminal. Država štiti život građana. Zato molim da se optuženi oglasi krivim za sva dela tužbe”.
Advokat Đonović, zastupnik privatne tužbe, postavio je oštetni zahtjev: „za prenos posmrtnih ostataka Žarka Marinovića u mesto rođenje 10.000 dinara, stvarni troška, za skromni spomenik, na koji konačno Žarko Marinović ima pravo 5.000 dinara”. Zatim je odao priznanje i zahvalnost državnom tužiocu, poslije čega se osvrnuo „na sredinu gde je začeta klica za zločin”.

Đonović je zahtijevao da se utvrdi „ko je oružao ruku ubici”. Na taj način je htio cijelu profašističku studentsku organizaciju izvesti na optuženičku klupu. Đonović se u jednom trenutku obratio sudskom vijeću riječima: „Ovde su prodefilovali studenti iz Crne Gore, koji vas, gospodo sudije, ni jednom rečju nisu slagali”.

Vojničko vaspitanje

Osvrćući se na dio izjave oca ubice Nedeljkovića u kojoj kaže: „Moj sin je vojnički vaspitan!”, Đonović je pitao: „Da li vojničko vaspitanje vodi u zločin?” Ne čekajući odgovor na postavljeno pitanje, Đonović je, očigledno ogorčen, nastavio: „Nikad!… Ne! Ne!… Pogledajte atmosferu. Pogledajte taj prljavi nož! Ni na jednom beogradskom đubrištu ne bi se posljednji Ciganin sagnuo da ga podigne! Otkud takav karakter kod deteta iz jedne dobre kuće?”

Na izjavu koju je dao otac ubice da je njegov sin čitao Marksov Kapital, Đonović je ironično dobacio: „Nije ga ni Kapital naveo na ubistvo. Još manje Hrišćanska zajednica čiji je bio član. Ali da nije organizacija ORNAS…”

Posebno je skrenuo pažnju na pokušaj ubice da izbjegne zasluženu kaznu, navodno zbog toga „što se ničega ne seća”. Zatim se vratio na javnu osudu režima, riječima:”… Ubica Nedeljković samo je jedan od mnogih piona u rukama policije, koji je bio obučen za krvave obračune sa naprednim studentima”, kaže smjeli advokat Đonović. Zato se advokati-tužioci uporno zalažu da se ubica primjerno kazni. Na taj način bi se izvršio pritisak na režim, da stane na put daljem divljanju i organizovanim hajkama na ubijanju „mnogobrojne Žarkove saobraće”.

„Samoodbrana” – nož u leđa

Dr Radoje Vukčević bio je drugi zastupnik tužbe. Njemu je bilo jasno, kao bivšem pripadniku Studentskog komunističkog kluba i jednom od saradnika marksističkog lista „Novi pokret”, gdje su uzroci sukoba. On je na sudu izjavio da na Univerzitetu zaista postoje „dva korena”, ali isto tako naglašava da se iz njih „ovakav zločin nije mogao roditi”. Zatim nastavlja: „Htelo bi se da okolo budu sve sami razbojnici, a on ubica”. Vukčević je dalje izjavio da su među akademskim građanima dva tri meseca pre ubistva, bili napadi na studentske menze, na Pravni i Šumarski fakultet. U vezi s tim on je istakao da svaka grupa ima svoja prava, ali „niko nema prava na nasilje”. Prema tome, zaključuje Vukčević, niko ne može potvrditi da je iz „one druge grupe”, ikad poteklo nasilje.

Što se štrajka tiče, to je legalno sredstvo, te je kao takvo u mnogim zemljama i priznato kao pravo. Zato se dr Vukčević, sa čuđenjem, pita: „Kakva li je to nepravda naterala Nedeljkovića da potegne nož?” I što je još čudnije, kod Nedeljkovića nema ni kajanja.

U vezi s tim Vukčević dalje kaže: „Ako mu je zaista pao mrak na oči, što ne udari koga od svojih drugova, već samo svoje protivnike! I otkud mu svest da nož lepo uvuče u kaniju. Mi nikad nismo ni pred ovim ni pred drugim sudom utvrdili samoodbranu kada je smrtni udarac bio zadan s leđa. Napomenuo je i to da niko ne zna „koliko bi sad bilo mrtvih”, da su i ostali studenti nosili oružje. Prema tome ovo je otežavajuća okolnost za ubicu. Što se tiče njegove izjave da je „bio revoltiran protivu studenata, koji su se borili za autonomiju Univerziteta, dr Vukčević je smjelo izjavio: „Svi smo se borili za njegovu autonomiju i u svim zemaljama, na svim univerzitetima studenti su se za to borili i bore se. Ko se nikad nije borio za njegovu autonomiju nije ni koristan građanin državi”.

Branioci ubice Nedeljkovića su podijelili uloge: dr Mladen Horvat govorio je o krivici optuženog, a dr Miško Radošević o njegovoj kazni… Ubica nije priznao Advokat dr Horvat se na početku svom žestinom okomio na državnog tužioca, čija je tužba, po njegovom mišljenju, bila „čudno konstruisana”. To je drugim riječima značilo da se tužba bazirala na priznanju ubice Nedeljkovića, što je njegov branilac apsolutno negirao. Obranu je zaključio bezočnom formulacijom: „Državna tužba je bazirala svoju optužnicu na nekim proizvoljnim činjenicama. Molim vas nikad nije Nedeljković priznao da je izvršio ubistvo, a niko ovde nije kazao da ga je video kako je zario nož ubijenom u leđa. Smatram da bi svaka presuda na štetu Slobodana Nedeljkovića bila donesena na osnovu indikacija, a šta je takva presuda to se zna”. Advokat dr Radošević održao je „za beogradski sud jedan po svojoj dužini rijedak pledoaje”. Pri tome nije birao riječi, što se vidi i iz shvatanja ubijenog Žarka Marinovića, ranjenog Jovana Šćepanovića, Veljka Krgovića i njihovih kolega, on suprotstavlja tezu o odbrani zemlje protiv njih, njih koji treba da budu eksponenti „azijatske kuge”. Nemoćan pred argumentima Nemoćan da se suprotstavi snazi argumenta, na najbeskrupulozniji način je sebi dao za pravo da ubicu identifikuje sa čuvarima javnog reda i državnog poretka, iznoseći u vrlo dugom govoru evoluciju pojedinih ideoloških pokreta i to naročito jakobinskog i hrišćanskog. Dr Radošević radi ilustracije veltanšaunga (nazora o životu i svijetu – prim. prir.) – one grupe studenata, koja je na Univerzitetu protivnik ubice, pročitao je jedan pasus iz knjige talijanskog pisca Mancinija, koji opisuje psihologiju fanatika. Tokom rasprave Radošević je došao u težak sukob sa državnim tužiocem i advokatima privatne tužbe, a „za smrt Žarka Marinovića optužuje komuniste”. On je u svojoj beskrupuloznosti išao toliko daleko da je izjavio čak i ovo: „Nedeljkovićevo geslo bilo je: ljubav, slovenstvo, jedinstvo! A onih drugih je: mržnja klasna borba, separatizam, odricanje slovenstva. Protiv tih elemenata istupila je Nedeljkovićeva grupa. S jedne strane je legalnost, rad i tolerancija. Na toj strani je Slobodan Nedeljković. Dva mentaliteta su se sukobila. Svoju odbranu je završio tvrdnjom: „Da u delu ubistva koje je izvršio Slobodan Nedeljković stoji nužna odbrana”. Ohrabren advokatima Državni tužilac , očigledno uzbuđen, oštro je reagovao, vraćajući proces na teren koji ograničava krivični zakonik. Na izjavu dr Radoševića oštro su reagovali zastupnici privatne tužbe advokati Đonović i dr Vukčević. Najzad predsjednik „poziva Slobodana Nedeljkovića da kaže svoju posljednju reč”. Ohrabren odbranom svojih advokata i blagonaklonošću sudskog vijeća, Nedeljković je, u mirnom tonu, izjavio: „Meni se imputira da sam išao s namerom da ubijem. Poneo sam nož. Ali i pesnica može da ubije. Ja se fizički nikada nisam obračunavao. Ali ja bolje znam marksistička načela nego svi oni, zato su me i mrzeli. Nisam ja prvi potrgao nož…” Valjda je i presdjedavajućem već bilo jasno da je ova sudska lakrdija prevršila svaku mjeru, pa je optuženog upozorio „da kaže drugo nešto, što nije govorio već”. Optuženi Nedeljković je na kraju, izjavio: „Ja žalim ovaj slučaj. To je delo terorističke borbe naših protivnika”.
Presuda je optuženom Nedeljkoviću saopštena 26. juna 1936. godine u 16 časova.

Na dan izricanja presude bilo je mnogo više publike nego što je dvorana mogla da primi.

Državni tužilac, po jedan branilac i predstavnik privatne tužbe zauzeli su svoje mjesto. Potom su žandarmi uveli ubicu u salu. On se, po riječima izvještača, ponašao sasvim prirodno, bez „i najmanje straha na licu”. Uskoro zatim sud je zauzeo svoje mjesto.

Predsjedavajućem je bilo jasno da će publika, poslije izricanja presude ubici, bučno negodovati, pa se na vrijeme postarao da obezbijedi red, obraćajući se prisutnim: „Nikakve znake odobravanja ili negodovanja neću dopustiti. Koristiću sva prava koja mi zakon daje ne samo za odstranjenje iz dvorane već i za kažnjavanje”.

Studentska borba

Aprilski događaji iz 1936. godine bili su nova faza u istoriji studentskog pokreta. Ivo Lola Ribar je u aprilskom broju „Studenta” za 1938. godinu, objavio članak pod naslovom: „Od 4. aprila 1936. do 4. aprila 1938”, u kome pored ostalog, kaže: „Dve godine nas dele od dana junačke smrti Žarka Marinovića, od onih dana velikog aprilskog štrajka, kojim je posle 25 dana borbe, odbranjena autonomija univerziteta i stvoreni potrebni uslovi za budući razvoj i rad studenata i njihovog pokreta”.
Sjećajući se držanja pojedinih profesora Univerziteta, Cvijetin Mijatović član štrajkačkog odbora ističe da je „znatan broj profesora bio takođe za autonomiju Univerziteta i da je sa tih pozicija sarađivao sa naprednom studentskom organizacijom. Mi smo obilazili pojedine profesore zahtevajući da traže smenjivanje rektora Ćorovića i da glasaju za dr Dragoslava Jovanovića”.

Veljku Vlahoviću učesniku tadašnjih događaja je ostala u nezaboravnoj uspomeni sjednica Akcionog odbora, od 1. aprila 1936. godine, na kojoj je odlučeno da se podnesu sljedeći zahtjevi: „1. Da se kazne izrečene nad članovima Akcionog odbora ponište. 2. Da se potpuno ukine „U.S.” (Univerzitetska straža), tj. da se svi ljudi otpuste, a ne da se zadrže na imanju, odakle bi se u „datom” momentu odmah pretvorili u policajce. 3. Da se odobri za petak 3. IV 1936. godine opšti studentski zbor, na kojem bi se iznela situacija na našem Univerzitetu, kao i da se studenti obaveste o događajima na Ljubljanskom i Zagrebačkom univerzitetu. 4. Da rektor preko štampe objavi da su kazne poništene kao i da je odluka o zavođenju „U.S.” ukinuta. 5. Da se teroristička organizacija ORNAS (Organizacija nacionalnih studenata) raspusti”.

Priča o životnom putu i stradanju ovog mladića iz Očinića kod Cetinja po kome se obilježava 4. april kao Dan studenata. Sjećanje na smrt crnogorskog studenta 1936. godine i borbu Beogradskog univerziteta protiv nadiranja fašizma Žrtva Žarka Marinovića je utoliko veća što je pripadao avangardi studentskog pokreta i što je poginuo na početku jedne nove epohe, čiji je početak simbolično vezan za njegovu junačku pogibiju, u borbi sa pripadnicima profašističke studentske organizacije na Beogradskom univerzitetu. Zato je Žarko ostao u neizbrisivoj uspomeni svojih saboraca, koji su njegovo ime uvijek sa pijetetom pominjali. Na Opštestudentskom zboru, održanom 13. decembra 1936. godine, kome je prisustvovalo oko 1.500 studenata, govorio je, kako piše Milica Damjanović, „ u ime narodne crnogorske omladine Mirko Gvozdenović”. On je istovremeno govorio i „kao delegat Akcionog odbora za podizanje spomenika poginulim studentima Mirku Srzentiću i Žarku Marinoviću”. Sjećanje ne blijedi U Rezoluciji, donijetoj 5. decembra 1937. godine, pored ostalih zahtjeva, bio je „da univerzitetske vlasti hitno intervenišu prilikom bespravnog maltretiranja i hapšenja studenata i, posebno, da se Mirku Srzentiću i Žarku Marinoviću, koji su pali kao žrtve u borbi za autonomiju Univerziteta, podigne spomen – ploča na Pravnom fakultetu”. Za Opštestudentski zbor, koji je održan 21. januara 1940. godine, bila je predviđena izrada transparenata, štampanje dva letka i „prodaja slika poginulih studenata u borbi protiv reakcionarnih režima i ne bojištima Španije: Mirka Srzentića, Žarka Marinovića, Đoka Kovačevića, Branka Miloševića, Krsta Ljubičića, Gojka Bjedova, Mijata Maškovića, Mojsija Stefanovića, Mirka Lukovića, Vukašina Radunovića, Boška Petrovića, Franja Puškarića, Ivana Turka i slike nedavno preminulog rektora dr Dragoslava Jovanovića”. Tokom 1940. godine povećao se pritisak univerzitetskih vlasti. U tom smislu Univerzitetski senat je imenovao profesorski odbor, kroz čije je makaze bilo teško proći. Taj odbor je „zabranio komemoraciju Mirku Srzentiću, borcu za studentska prava i autonomiju univerziteta, zatim proslavu Međunarodnog Dana žena, 8. mart 1940. godine, kao i komemoraciju Žarku Marinoviću, 4. aprila. Ovih nekoliko podataka najrečitije govore o sjećanju studenata Beogradskog univerziteta na svijetli lik poginulih drugova. Pored navedenog, u predratnom periodu su napredni studenti Beograda svakog 4. aprila posjećivali Žarkov grob. Tom prilikom su ga uređivali i prekrivali crvenim karanfilima, polažući mu pri tom zakletvu da će nastaviti i dovesti do kraja djela za čije je ideale dao svoj mladi život. Grob na periferiji groblja Žarkov grob se nalazio na nepristupačnom mjestu, na periferiji groblja. To je režim uradio namjerno, u želji da mu zagube svaki trag. Ali to Žarkovi drugovi nijesu dozvoljavali sve do 1941. godine, kada je nastupio rat. Kad su Žarkovi drugovi, zajedno sa slobodom, 20. oktobra 1944. godine, ušli u Beograd, sjetili su se njegova groba na periferiji Novog groblja i poklonili se njegovim sjenima. U proljećne dane 4. aprila 1945. godine Žarkov grob je bio uređen. Na Dan borca, 1954. godine na njemu je svečano otkrivena spomen-ploča. Tom prilikom je, pred okupljenim žarkovim saborcima, studentima i najužom rodbinom, govorio predsjednik Saveza studenata Beogradskog univerziteta Milić Bugarčić, a u ime studenata prava predsjednik Saveza studenata Pravnog fakulteta Mišo Pavlićević. Kao trajnu uspomenu na svijetli lik revolucionara Žarka Marinovića i njegovu herojsku smrt, studenti Beogradskog univerziteta uzeli su 4. april kao Dan studenata koji svake godine dostojno proslavljaju.

Studenti Beogradskog studenta bili su svjesni činjenice da se nijesu do kraja odužili studentu – komunisti Žarku Marinoviću i njegovom djelu. Nijesu se mirili s činjenicom da Žarkovi posmrtni ostaci i dalje počivaju na periferiji Novog groblja i u onoj istoj grobnici u koju su ga sluge režima gurnule, isto onako podmuklo kako ga je ubica Nedeljković lišio života. Zato su studenti Beogradskog univerziteta dali inicijativu da se Žarku podigne spomenik na mjestu njegove pogibije.

(Izvor: Pobjeda, feljton, 2005.)

Sedmi Anarhistički sajam knjiga u Zagrebu održat će se od 1. do 3. travnja 2011. godine u galeriji Nova u Teslinoj ulici, a cjelokupan program je dostupan na stranicama sajma www.ask-zagreb.org

Ove godine, program sajam obuhvaća širok spektar tema pa će tako u petak tijekom razgovora o anarhizmu u praksi, gost sajma Peter Gelderloos govoriti o konkretnim primjerima koji pokazuju da se anarhističke ideje lako mogu pretvoriti u stvarnost. U subotu, Peter Gelderloos će održati predavanje naslovljeno “Demokracija kao totalitarizam”.
Također gost sajam, Aleksa iz izdavačke družine anarhija/blok45, upoznati će nas s njihovim izdavačkim poduhvatima, Operacijom Džabalesku i drugim iskustvima, dok će izdavačka kuća DAF iz Zagreba predstaviti svoju novu biblioteku Pet bijelih stepenica u čijem prvom kolu izlazi pet izdanja.
Treba još spomenuti predavanja o seksualnom nasilju, pravima životinja i skvotiranju u Hamburgu, čime se zaokružuje program sajma.

Ove godine na sajmu sudjeluju izdavači, grupe i projekti iz zemalja regije, ali i Austrije, Češke, Engleske, Njemačke, Australije, Italije, čime sajam još jednom pokazuje svoj međunarodni karakter.

Anarhistički sajam knjiga već sedam godina okuplja izdavačke kuće, grupe, projekte i osobe uključene u slobodarski pokret, te sve zainteresirane. Osnovna ideja sajma je predstaviti anarhističku/slobodarsku literaturu i djelovanje što širem krugu ljudi, te stvoriti mjesto susreta i otvoriti diskusije važne za sam pokret i društvo.

Tijekom prvih šest godina sajam je okupio velik broj sudionika i sudionica, a na tisuće ljudi je posjetilo sajam i sudjelovalo u programu.

Program sajma

Petak, 01. 04. 2011.

15:00 – 20:00
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Sajam knjiga – dođite i pogledajte knjige koje nude izdavači, besplatne materijale različitih grupa, novine, časopise…

16:00 – 17:00
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Oslobođenje životinja – zašto je potrebno?

Diskusiju organizira grupa Stop specizmu.

Što su prava životinja i zašto su potrebna? Zašto neke životinje smatramo ljubimcima a druge hranom? Jeste li se ikada zapitali što se krije iza gotovog proizvoda? Danas gotovo da i nema industrije koja ne zarađuje na iskorištavanju životinja – u ovoj diskusiji porazgovarat ćemo o problemu iskorištavanja životinja za različite “svrhe” i o načinima na koje možemo pomoći.
Nakon prezentacijskog dijela diskusije, moći ćete pitati sve što vas zanima o vegetarijanstvu, veganstvu i općenito pravima životinja, diskusija će biti otvorena za sve i za sva pitanja.

17:30 – 19:00
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Anarhija/blok45, Operacija Džabalesku i druga iskustva

Anarhija/blok 45 je izdavačka družina iz Beograda, koja već devet godina objavljuje knjige usmerene na kritiku nekih ključnih aspekata masovnog društva (rad, opsesivni produkcionizam, ekonomija kao ucena, ideologija progresa i ostale “aksiomatske izvesnosti” iz te orbite) – i pokušava da se na svoj način nadoveže na njih. Sve knjige su od početka bile besplatne (Operacija Džabalesku), što je podrazumevalo razvijanje novih načina distribucije i poseban odnos sa čitaocima. Taj poseban urednički fokus i to izdavačko iskustvo, njegovi razni produžeci i posledice, biće tema razgovora sa Aleksom, urednikom i prevodiocem anarhije/blok 45.

19:00 – 20:00
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Anarhizam u praksi

Peter Gelderloss predstavlja svoju novu knjigu “Anarchy Works”.

Anarhizam je najodvažniji revolucionarni društveni pokret nastao unutar borbe protiv kapitalizma, a koji teži stvaranju slobodnog svijeta bez svih oblika dominacije i iskorištavnja. U svojoj biti to je jednostavan i uvjerljiv prijedlog jer ljudi znaju kako živjeti svoj život i znaju se organizirati bolje nego što bi to ikad napravio neki sručnjak za njih. Drugi pak cinično tvrdek ako trebamo vlast koja će nas zaštiti. Tvrde da je anarhija nepraktična i utopijska, da nikad ne bi mogla funkcionirati.
Upravo suprotno, anarhistička praksa ima dugu povijest i često je funkcionirala sasvim dobro. Povijest opisana u ovoj knjizi pokazuje da anarhističko društvo može uspješno zadovoljiti sve želje i potrebe pripadnika tog društva.
Knjiga donosi primjere iz cijelog svijeta, povijesne i antropološke, koji pokazuju da su ljudi u različitim vremenima i na različite načine prakticirali uzajamnu pomoć, samoorganizaciju, autonomiju, nehijerarhijsko odlučivanje i ostale principe na kojima je zasnovana anarhija, bez obzira na to jesu li se nazivali anarhistima ili ne.
Predobro dokumentirana da bi bila samo mitologija i preširoka da bi bila samo antropologija, ova knjiga predstavlja inspirativan odgovor svima onima koji tvrde da su anarhisti utopisti jer donosi detaljan opis toga kako anarhija može i kako je već funkcionirala.

Subota, 02. 04. 2011.

10:00 – 15:00
[Zrinjevac]

Sajam knjiga se seli na ulicu, dođite i pogledajte knjige koje nude izdavači, besplatne materijale različitih grupa, novine, časopise… U slučaju lošeg vremena, sajam se vraća u galeriju.

15:00 – 20:00
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Sajam knjiga dođite i pogledajte knjige koje nude izdavači, besplatne materijale različitih grupa, novine, časopise…

15:30-16:30
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Skvotiranje u Hamburgu

Razgovor o situaciji oko skvota Rote Flora u Hamburgu kojem prijeti deložacija i općenito o situaciji u tom gradu.

16:30 – 17:00
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Anarhistički odgovor na seksualno nasilje

Predstavljanje grupe iz Češke Paper Planes

Paper Planes je grupa nekoliko prijatelja/ica koji dijele strast i energiju da nešto učine sa stvarima oko sebe. Naše aktivnosti su bazirane na prijateljstvu, uzajamnoj pomoć i uvjerenju da nešto možemo promjeniti.
Jasno nam je da je seksualno nasilje dio naše okoline i ne možmo zaobići tu realnost. Uviđamo koliko je ljudi oko nas iskusilo neki oblik seksualnog nasilja i ne možemo šutjeti o tome.
Naš cilj je širiti informacije o seksualnom nasilju i same sebe educirati o tome. U našim zajednicama i aktivnim grupama želimo stvoriti orkuženje u kojem nema mjesta seksualnom nasilju i opresivnom ponašanju, te gdje možemo otvoreno razgovarati i pronaći podršku naših prijatelja i drugova.

17:00 – 18:00
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Predstavljanje pet novih naslova u izdanju DAF-ove nove bibiloteke Pet bijelih stepenica

Georg Büchner: Hesenski glasnik – Lenz – Pisma
Hesenski glasnik (1834.) je prvi revolucionarni proglas koji počinje sloganom “Mir kolibama! Rat palačama!” i koji je Büchner napisao prožet idealima Francuske revolucije.
Novela Lenz zauzima istaknuto mjesto u njegovu neveliku opusu.
Pisma se uglavnom odnose na Hesenski glasnik.

Paul Goodman: Crna zastava anarhizma
Knjiga obuhvaća tri Goodmanova eseja od kojih prvi Crna zastava anarhizma govori o studentskom pokretu u Americi. Druga dva eseja su Moralnost znanstvene tehnologije i Psihologija nemoći. Goodman je cijeli život posvetio mogućnosti ostvarenja promjene društva.

Voltairine de Cleyre: Direktna akcija
Pored Direktne akcije tu su još tri njena eseja: Anarhizam, Kako se postaje anarhist i U obranu Emme Goldman i prava eksproprijacije. Voltairine de Cleyre prominentna je američka anarhistkinja i feministkinja, jedna od mnogih važnih žena u anarhističkom pokretu.

M. A. Bakunjin: Manifest Slavenima – P. A. Kropotkin: Omladini
U jednoj knjizi smo reprintirali dva teksta: Bakunjinov Manifest Slavenima i Kropotkinov apel Omladini. Prvi tekst je objavljen 1922. u Beču u poznatoj Edition Slave, a drugi je objavljen 1909. u Splitu.

Henry David Thoreau: Građanski neposluh
Knjiga pored Građanskog neposluha ima i lijepi predgovor R. W. Emersona koji je bio i njegov prijatelj i na neki način učitelj. Ovaj ogled postat će nadahnuće za nenasilne pobunjenike dvadesetog stoljeća, rado čitan i mnogo puta preštampavan u svijetu.

Knjige će predstaviti Hrvoje Jurić, Ankica Čakardić i Marko Strpić

18:00 – 20:00
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Demokracija kao totalitarizam

Peter Gelderloos će govoriti o demokraciji kao obliku totalitarizma, te će iznijeti analizu demokracije kao tvorevinu elite, proizašlu iz očito autoritarnih oblika vladavine, a koja otvara mogućnost još veće kontrole nad onim u što ljudi vjeruju, kao i sve veću kontrolu svih dijelova života. Anarhistička tvrdnja da je svaka vlast autoritarna će biti objašnjeno na način da ćemo pokazati kako je demokracija, općenito prihvaćena kao najbolji oblik vlasti, zapravo sredstvo dominacije i društvene kontrole.

Nedjelja 03. 04. 2011.

10:00 – 15:00
[galerija Nova, Teslina 7 (u dvorištu)]

Sajam knjiga – dođite na kavu ili čaj, potražite knjigu koju ste propustili prethodnih par dana, pozdravite se sa sudionicima i provedite nedjeljno prijepodne u ugodnom društvu…Time zatvaramo 7. Anarhistički sajam knjiga.

Ove godine grupa učenika, studenata i nastavnika je odlučila da protestvuje tokom ovih marševa. U nekim slučajevima, ljudi su tražili da vladini zvaničnici napuste proslavu, a u drugim slučajevima su demonstrirali po završetka marša.

Pre nekoliko dana vlada je objavila da će širom Grčke zatvoriti hiljade državnih škola kako bi uštedila pare, što je izrazito nepopularna odluka, pošto će nakon nje u preostalim školama razredi imati previše učenika, učenici će u nekim slučajevima, pogotovo u unutrašnjosti zemlje, morati putovati kilometrima da bi došli do škole, a mnogi nastavnici će ostati bez posla.

Protesti se se odigrali u Laurionu, Peristeriju, Ilijupoliju, Galaciju, Nikaiju, Koridalosu, Zografu, Iraklionu (predgrađe Atine), solunskom Ampelokipoju, kao i u mnogim drugim gradovima.

Ovaj video snimak je sa demonstracija održanih u gradu Ermopolisu na ostrvu Siros. Protestanti su se okupili na suprotnoj strani ulicu u odnosu na predstavnike vlasti. Dok su studenti prolazili ispred zvaničnika vlasti, okretali su svoje glave prema protestantima (uobičajeno je da se u znak poštovanja glava okreće ka zvaničnicima). Na kraju marša, održale su se dvočasovne demonstracije koje su prošle kroz ceo grad, uz uzvikivanje slogana.

Joli je bilo 64 godine. Bila je jedan od osnivača Udruženja stanara Varšave, dobar govornik i posvećena aktivistkinja prisutna na svim demonstracijama; sprečavala je iseljavanja i savetovala druge stanare. Ona lično je učestvovala u bitkama protiv Mareka Mosokovskog zloglasnog vlasnika zgrada u sirotinjskim kvartovima i – u vreme smrti – bila poslednji stanar na veoma vrednom komadu nekretnine.

Jola je stanovala u zgradi koja je pripadala fondu društvenih stanova ali je kasnije privatizovana. Živela je u kraju koji je privlačio graditelje stambenih naselja koji su izgradili, u zgradi do njene, luksuzne stanove sa cenom od oko 5000E po metru kvadratnom. Joline muke su započele 27. aprila 2006. kada je grupa od 10 ljudi zalupala na njena vrata. Tako je saznala da je njen stan, koji je bio deo fonda društvenih stanova, pao u privatne ruke.

Na hiljade stanovnika Varšave je dobijalo šokantne vesti ovog tipa jer je politika grada da ne obaveštava stanare da postoje potraživanja i tužbe u vezi sa njihovim domovima, niti su stanari obaveštavani o privatizacijama. Većina stanara to sazna tek nakon što se privatizacija desi. (1)

Među ljudima iz ove grupe je i Marek Mosakovski, vlasnik stanova toliko zloglasan da ga osuđuju čak i neoliberalne arhitekte privatizacije. Njegov hobi je bila i ostala kupovina potraživanja u nekretninama. Pre nekoliko godina, predratnim vlasnicima ili njihovim naslednicima bilo je veoma teško da povrate imovinu koja je komunalizovana nakon rata. Običnim ljudima je to još uvek jako teško bez nekih veza. Zbog toga su se neki od njih odlučili na prodaju. Mosakovski je bio poznat po otkupu zahteva za povraćaj nekretnina za 50 zlota (12.5E) za imovinu za koju je kasnije pokušavao da dobije 1.25 miliona evra. (2) Specijalista za antikvitete, takođe je mogao da dobije sve vrste starih papira i dokumenata. Pravo vlasništva nad mnogim objektima je dobio pod nejasnim okolnostima. (3)

Ovaj vlasnik zgrada u sirotinjskim kvartovima poznat je po svojoj beskrupuloznoj taktici isterivanja ljudi iz njihovih domova. Ukoliko ljudi nisu bili zastrašeni njegovim inicijalnim, često ilegalnim, pokušajima da nametne velike zakupnine i “takse”, Mosakovski se koristio drugačijim metodama. U slučaju Jolinog stana, nekoliko dana nakon njegove inicijalne posete, stanari su primili pismo. U njemu je tvrdio, pošto je imovina preneta, da su svi oni “ilegalni” stanari zgrade. (To je direktno kršenje zakona jer je, čak i ukoliko bi želeo da ih izbaci, stanare je morao obavestiti o roku za iseljenje koji iznosi tri godine ili im obezbediti drugi stan kao zamenu). Pošto je sve stanare smatrao “ilegalnim” zahtevao je da mu se dodatno plaća “pričinjena šteta” u iznosu od skoro 500E mesečno.

Jola je znala da je to ilegalno i odbijala je da plati. Kao i mnogi ljudi koji su se našli u sličnoj situaciji, zakupnina je bila mnogo veća od njenih prihoda. (U poslednjem periodu je dobijala oko 350E mesečno). Tada su počele raličite vrste uznemiravanja. Mosakovski je čak pokušao da provali u njen stan i da ga registruje kao svoje mesto stanovanja.

Za razliku od Jole koja od grada nije mogla dobiti neki drugi stan u zamenu, milioner Mosakovski – vlasnik nekretnina širom grada – stanar je opštinskog stana (Nije poznato da li stvarno tamo i živi, ali ima taj stan).

I dok grad privatizuje stanove, veoma retko starim stanarima pronalazi zamenu. (Prošle godine dato je samo 90 stanova). Kada se ljudi nađu u takvoj situaciji, grad proverava njihove prihode, a pošto su kriterijumi veoma niski, mnogi ljudi, čak i penzionisani, nisu u mogućnosti da dobiju stan u zamenu. Birokrate odgovorne za uništavanje sistema društvenih stanova stanova traže ma kakav razlog za odbijanje zahteva za zamenu, često uz kršenje svih pravila. U slučaju Jole, pravo joj je odbijeno jer je njena kćerka imala stan. Iako ovo ne bi trebalo da igra ma kakvu ulogu, znamo da grad ljudima koji su izgubili stanove i prijavili se za zamenu poručuje da mogu ići živeti sa roditeljima ili decom – čak i u druge gradove.

Jolu je njena situacija razbesnela i odlučila je da uzvrati. U pokretu stanara, borila se za promenu stambene politike kako drugi ljudi ne bi prolazili kroz ono što je ona prošla.

Uprkos činjenici da je njen slučaj još uvek na sudu, Mosakovski je rekao da je bila dužnik sa dugom od preko 20,000 evra. U vreme smrti, bila je poslednji stanar koji je ostao u toj zgradi.

Jolina kćerka je izvestila da je Jola nestala pod veoma misterioznim okolnostima. Nakon nekoliko dana, rekli su joj da je onog dana kada je Jola nestala, spaljeno telo pronađeno u Šumi. Telo je spaljeno do neprepoznatljivosti, ali nekoliko predmeta koje je imala kod sebe – ključevi od stana, naočare i slušni aparat – nisu uništeni.

Malo je onih koji veruju da je policija zainteresovana za istragu ovog slučaja. Iako sve indicije ukazuju da je Jola ubijena na neobično brutalan način, policija je pokušala da postavi “alternativne teorije” poput samoubistva ili teorije da je Jola bila “pripadnica nekog kulta”. Nije jasno da li postoje neki specijalni motivi za generisanje ovih “alternativnih teorija”.

Jedna stvar je sigurna: ljudi uključeni u pokret stanara krive lošu stambenu politiku koja je stanare društvenih stanova ostavila na milost i nemilost beskrupuloznim spekulantima i vlasnicima stanova u sirotinjskim kvartovima.

Nećemo zaboraviti, nećemo oprostiti!

1. Zbog toga smo nabavili i objavili internu dokumentaciju grada, te obaveštavali i okupljali one kojih su mogli biti pogođeni

2. Vidi: http://warszawa.gazeta.pl/warszawa/1,34889,7958665,Mial_tylko_50_zl__teraz_ma_kamienice.html#ixzz1G1OpNKlu

3. Uspeli smo, po prvi put u Varšavim da blokiramo pokušaj ilegalne privatizacije. Mosakovski je bio jedan od likove te priče.

Izvor: http://cia.bzzz.net/housing_activist_found_dead_in_warsaw

- vremenski period koji omogućava podnošenje zahteva za stalnim boravkom je spušten sa 12 na 8 godina

- radna dozvola (ensima) više nije povezana sa podnošenjem zahteva za stalnim boravkom

- svih tri stotine štrajkača glađu moći će da apliciraju za kontinuirane šestomesečne dozvole sve dok ne prođe osmogodišnji period nakon koga dobijaju stalno prebivalište.

Ovo je velika pobeda za štrajkače glađu koji smatraju da je sada omogućeno desetinama hiljada ljudi da žive u Grčkoj bez straha što nemaju regulisan zvaničan status boravka.

Izvor: Atinska indimedija

Povijest i današnja praksa neonacističkog pokreta naučila nas je da moramo ustati svaki put kad oni pokušaju podići svoje glave. „I zato nikada ne pitaj kome zvono zvoni; tebi zvoni!“, citirao je Ernest Hemingway u svome romanu renesanskog pjesnika Johna Donnehoa. Upravo se ovim citatom može iskazati potrebitost blokiranja nadolazećeg neonacističkog napada na novobydžovske Rome. Jer sutra i vi možete postati predmetom njihove bolesne mržnje; popis neprijatelja koji stvara neonacistički pokret vrlo je širok: osim Roma, on uključuje beskućnike, sindikaliste, homoseksualce, Židove, komuniste, socijaldemokrate i ostale ljevičare, alternativce, feministice, nezaposlene, anarhiste, imigrante…

Češka se u posljednje vrijeme sve teže nosi s problemom Roma, posljedice dugogodišnje rasističke politike prema toj manjini sve su gore i opasnije, a neki se dan našla i na udaru kritika iz Vijeća Europe zbog rasizma prema svojem romskom stanovništvu, kako institucionalnog, tako i onog uličnog. Način na koji neonacisti vide rješenje problema u Novom Byždovu je, kao i ostatak nacističkih ideja, bolestan i neljudski i u Drugom svjetskom ratu doveo je do plinskih komora. Prije dvije godine, na sličnom maršu u predgrađu Litvínova, imalo se prilike vidjeti kako njihovo „rješenje“ izgleda u praksi – Molotovljevi kokteli, eksplozivi iz kućne radinosti, kamenje. Češki antifašistički pokret tada je ignorirao taj događaj što sada smatra pogrešnim i neće dopustiti da se ponovi. Ubrzo nakon Litvínova, slična mala skupina marljivih ekstremista krenula je i na Vítkov gdje je u napadu Molotovljevim koktelom zamalo smrtno stradala romska beba. Napadi neonacista na češke Rome su se nastavili pa je tako i prije godinu dana Molotovljev koktel bačen u sobu maloljetne romske djevojčice, no na sreću nije se zapalio.

Svaki put kad se neonacistima dopusti da bez otpora napadnu neku ranjivu manjinsku skupinu, dopušta im se da jačaju sami sebe. Svaki put kad odmarširaju svoj zastrašujući marš bez da im se suprotstave mnogo širi i brojniji redovi onih kojih bi se htjeli konačno riješiti, jedan su korak dalje u ostvarenju svoga cilja. Zahvaljujući tome, u njihovim slaboumnim glavama raste samopouzdanje i ohrabreni su za drugi takav napad. I zato, nikad ne pitaj kome zvono zvoni. Tebi zvoni!

Na blokadi koju organiziraju antifašisti neće biti nikakve redarske službe jer je ovo vrsta akcije koja će se najbolje moći opisati kao „građanski neposluh“. Češki antifa pokret poziva sve antifašiste da se organiziraju i dođu sa svojim prijateljima u manjim ili većim grupama: „Dogovorite se unaprijed kako mislite blokirati neonaciste i do koje mjere ste spremni nepoštivati naredbe policije. Različitost u taktici nije prepreka za jedinstvo u cilju: nedopustiti desničarskim ekstremistima da propovijedaju i prakticiraju mržnju. Blokada u sjedećem položaju, živi zid ili barikada međusobno se ne isključuju, nego podupiru. Držimo se samo jednog pravila: ne kritizirajmo djelovanje drugih antifašističkih grupa ma za koju se taktiku odlučili. Ostanimo ujedinjeni.“

Izvor: Antifašistička akcija Bosne i Hercegovine

1. Nova vizija razvoja (pijenja krvi)

2. Novi privredni model (pijenja krvi)

3. Strategijske inicijative (pijenja krvi)

Donosimo vam neke od izjava učesnika ovog bala vampira, kako bi direktnije preneli atmosferu i ideje učesnika ovog skupa. Na samom otvaranju harizmatični premijer Srbije Mirko Cvetković je izjavio da apsolutni prioritet u ispijanju krvi moraju da imaju vampiri iz Evropske Unije, ukoliko srpski vampiri hoće da uživaju blagodeti evropskog tržišta krvi, poput – stabilnosti nabavke krvi, njenog kvaliteta i slično. Donedavni ministar ekonomije i roker u duši Mlađan Dinkić smatra da vampiri iz Italije, Slovenije, Nemačke i Austrije imaju najfinije zube za zabadanje u vrat i da njih treba pustiti da na srpskom tržištu pokažu svoj kvalitet (link). Miodrag Kostić, kao ponosni srpski vampir, nije se toliko bavio evropskim vampirima, već je izjavio da Srbi generalno ne daju dovoljno krvi, iako imaju dosta fizičkog potencijala za to, te da je na njegovoj latifundiji opšta nestašica krvi rešena putem njenog boljeg ceđanja iz zaposlenih radnika (link) te da ovaj model može da se iskoristi i na svetskom nivou. Zaključak ovogodišnjeg bala vampira jeste da bez bolje tehničke opremljenosti srpskih vampira, biće im teško da održavaju dosadašnje zalihe krvi. Po mnogima, ovogodišnji osamnaesti bal vampira bio je najuspešniji do sada ( link ). Slikalo se, pilo, družilo i orgijalo. Šta više jedan vampir može u životu poželeti? Osim naravno, još više ljudskog materijala za izdržavanje svojih vampirskih navika.

D.L.

Ovаko je počelo
(izvor: http://www.redstarbelgrade.com/newscontent.aspx?cultureID=2&ID=2847&News=2847)
U “Politici”, od 6.mаrtа 1945. čitаmo vesti:

Nа omlаdinskoj sportskoj konferenciji od 4. mаrtа osnovаn je omlаdinski fiskulturni sportski klub “Crvenа zvezdа”. Klub obuhvаtа rаzne grаne fiskulture i sportа. Dа bi neko bio člаn klubа, morа pored gimnаstike uprаžnjаvаti još neku disciplinu, koju će izаbrаti po svojoj volji. Upis u klub vrši se svаkodnevno u prostorijаmа Mesnog odborа USAOS-а, Krаljа Milutinа broj 2. Člаn klubа može biti svаki omlаdinаc аntifаšistа.

NASTANAK

Kаko je počelo, sećаte li se, ljudi?
A ljudi: LJubišа Sekulić, Kojа Pаljić, Zorаn Žujović, Boško Drenovаc, Slobodаn Ćosić, Borа Stаnković, Zirа Adаmović, Ružicа Rаdovаnović, Kostа Tomаšević, Nebojšа Popović, “Ambаsаdor” Stаnković, Mirа Petrović, Milаn Tаvčаr, Mihаilo Turtić, Rаjko Mitić… Ko bi ih sаdа sve nаbrojаo. Nemoguće.

Sećаju se, kаko dа ne.

Ali, kаdа je trebаlo dа se vrаte više godinа unаzаd, nа onаj jedаn dаn, prvi, nа prvu reč i prve ličnosti, sve je odjednom počelo dа se mešа.

Uglаvnom, misаo o osnivаnju klubа rodilа se u tаdаšnjem Grаdskom komitetu SKOJ-а, to svi znаju, i to mnogo pre nego što je Crvenа zvezdа stvаrno osnovаnа, odmаh po oslobođenju Beogrаdа.

KAKVO IME DATI KLUBU

Novembаr 1944.

Još je Beogrаd mirisаo nа bаrut. Još su zjаpile crne rаzvаline nа mestimа gde su nekаd bile grаđevine, а preko srče se gаzilo Terаzijаmа. Još je crveno sevаlo nebo sа zаpаdа noću i čulo se dobovаnje dаlekog аrtiljerijskog kontrаbаtirаnjа, а sа frontа stizаli teški rаnjenici kаmionimа…Bivši igrаči Jugoslаvije i BSK-а nude se dа odigrаju utаkmicu u korist rаnjenikа. Sekretаru Grаdskog komitetа SKOJ-а, dvаdesetogodišnjem Zorаnu Žujoviću, jаvljаju iz Grаdskog odborа o toj njihovoj želji. I utаkmicа bi održаnа. Prvа u oslobođenom grаdu.

Dogodilo se to u decembru 1944., pred sаmu Novu godinu. Zorаn Žujović se više ne sećа rezultаtа te utаkmice, ni ko je kogа pobedio, аli mu se jednа drugа stvаr urezаlа duboko u pаmćenje: u rаzorenoj prestonici, u kojoj se hleb još delio nа komаd, а noći bile zаmrаčene, tа sportskа priredbа pred punim stаdionom bivše SK Jugoslаvije, zаgrejаlа je ljudske duše posle okrutne četvorogodišnje okupаcije i bilа je jedаn od prvih znаkovа krаjа rаtа.

Zаtim se oko Grаdskog komitetа SKOJ-а i nаrodne omlаdine počelo dа okupljа sve što je u sportu nešto znаčilo.

Odmаh zаtim, priređen je nаrodni kros, koji je okupio veliki broj beogrаdskih mlаdićа i devojаkа. To je, između ostаlog, bio nаčin dа se iskаže odаnost oslobodilаčkom rаtu.

Uskoro je bio osnovаn i klub USAOS-а, privremeno, а ondа je počelo dа se rаzmišljа i o sportskom društvu, velikom, prаvom. Niko, međutim, od tih momаkа nije znаo kаko se ustrojаvа jedno sportsko društvo, osim Slobodаnа Ćosićа, kogа su zbog togа premestili u grаdski odbor USAOS-а.

On je ondа doneo stаri prаvilnik bivšeg jugoslovenskog nižerаzrednog klubа FK Slаvijа, sа Čubure, u čijoj je uprаvi bio i on, nekih stotinаk pаrаgrаfа, koji su se ondаšnjim SKOJ-evcimа učinili dozlаbogа budаlаstim i izаzivаli bure smehа. I dohvаtiše oni tаj prаvilnik i prekrojiše gа po svome: poizbаcivаše iz njegа sve što im se nije svidelo. Ostа knjigа sа desetаk pаrаgrаfа!

Eto, tаko je postаlа Crvenа zvezdа!

Koju Pаljićа izаbrаše zа prvog predsednikа, Zorаnа Žujovićа, Slobodаnа Ćosićа i Kostu Tomаševićа zа potpredsednike, а LJubišu Sekulićа i Brаnkа Stаnkovićа zа sekretаre. I još osаm člаnovа uprаvnog odborа i deset referenаtа zа deset klubovа(svаkа grаnа sportа imаlа je svoj klub), i društvo je bilo potpuno.

Bilo je to 4. mаrtа 1945. godine.

I sve je išlo dа ne može bolje, dok nije došlo do onogа: kаko dаti ime klubu. Tаdа je odjednom zаpelo. Bilo je stotinu predlogа, а svаko je mislio dа je njegov nаjbolji.

Jedni su bili zаgrejаni zа ime moskovskog Dinаmа, dok su drugi bili odlučno protiv pozаjmljivаnjа tuđih imenа. Kumovа je bilo nа sve strаne. Nikаko dа se slože. Neko iz uglа iznenаdа doviknu iz sve snаge:

- Zvezdа!!!

Nаstа tаjаc. To ime je imаlo prizvuk. Zorаn Žujović iskoristi predаh i dodаde:

- I to crvenа!

Odаjom se prolomio pljesаk.

- Kаdа je klubu dаto ime – sećа se Đorđe Pаljić, prvi predsednik Crvene zvezde – svаkom odredismo od nаs dužnosti. Jа sаm izаbrаn zа predsednikа, vаljdа zаto što sаm bio nаjstаriji(imаo sаm tаdа dvаdeset i pet godinа), а moždа i zаto što sаm pre rаtа stekаo glаs sportskog orgаnizаtorа.

Prvi zаdаtаk nаm je bio: doći do sportskog igrаlištа i stvoriti sedište novog sportskog društvа. Od populаrnog predrаtnog klubа Jugoslаvijа (koji je zа vreme okupаcije promenio ime u SK 1913) preuzeli smo fudbаlski stаdion – sа drvenim tribinаmа, dostа oštećenim, terenom prekrivenim šljаkom, dotrаjаlim svlаčionicаmа.

Od Bob klubа dobili smo – posle izvesnog ubeđivаnjа – njegovu zgrаdu nа Kаlemegdаnu. Odlično nаm je godinаmа služilа. Beogrаd je tаdа bio mаli, а Kаlemegdаn svojevrstаn zаbаvni i sportski centаr.

Ali, tu kuću je trebаlo poprаviti, urediti preuzetа sportskа igrаlištа i plivаlištа nа Sаvi, kupiti sportsku opremu. Govoriti mnogo o sportu tih dаnа, kаdа je još besneo rаt, а uz to trаžiti novаc zа neke sportske svrhe, kаdа je sve drugo bilo znаtno vаžnije, nije bilo bаš nаročito umesno.

Pа ipаk, vаljаlo je nešto učiniti zа stotine i stotine beogrаdskih omlаdinаcа i omlаdinki koji su pristupili Crvenoj zvezdi. Sа overenim prаvilimа nаšeg društvа otišаo sаm Diši Stаnojloviću, direktoru Beogrаdske zаdruge, kojа je tаdа bilа jаkа bаnkаrskа kućа. Zаtrаžio sаm zаjаm od 200.000 dinаrа i – dobio gа. Verovаtno i zаto što je Stаnojlović godinаmа bio predsednik SK Jugoslаvijа, pа je imаo rаzumevаnjа zа sport.

Grаđevinsko preduzeće “Komgrаp” prihvаtilo se prihvаtilo se zаdаtkа dа obnovi igrаlištа kojа su pripаdаlа Crvenoj zvezdi. Direktor i glаvni inženjer u tom predueću bili su tаdа аrhitekti Jovаn Lukić i Mikа Popović, obojicа stаri sportisti i vredni sportski rаdnici. Vаljdа je i to uticаlo dа “Komgrаp” poprаvi igrаlištа, mаdа je imаo mnogo preče zаdаtke.

A od predsednikа Nаrodnog odborа Prvog rejonа, Milenkа Đorđevićа, dobili smo veliki kаncelаrijski sto. Decenijаmа je tаj sto – mаsivаn, izrezbаren, impozаntаn – bio u Zvezdinim prostorijаmа.

Fudbаlski reprezentаtivаc Predrаg Đаjić uspeo je dа nаbаvi nešto novih dresovа i gаćicа. Osim togа, svаko je doneo rekvizite iz svog bivšeg klubа, pа je uskoro Zvezdin ekonomаt bio dobro snаbdeven.

Tаko se krenulo, to su bili prvi Zvezdini korаci – zаključio je Pаjić.

PRVE UTAKMICE

Sаmo što je osnivаčkа skupštinа zаvršenа, delegаti su se rаzleteli nа sve strаne grаdа. U tom tаlаsu oduševljenjа odlučeno je dа se stvаr ne zаvrši sаmo nа osnivаnju klubа i dаvаnju imenа, već dа se još istog popodnevа orgаnizuje utаkmicа. Sа kim? Zа sаt-dvа bilo je teško nаći protivnikа. Mаrtovski dаn je bio krаtаk. Tаdа se, u prostoriji u Krаljа Milutinа, pojаvio

Kostа Tomаšević, sаv zаjаpuren u licu. Njegove reči ulile su popodnevnu nаdu:

- Čuo sаm, Crvenа zvezdа! Sjаjno! Sаdа trebа juriti igrаče zа utаkmicu. Ono što imаmo, mаlo je. Ne rаsturаjte se dok se ne vrаtim – rekаo je dežmekаsti Kostа Tomаšević i sjurio se niz stepenice.

Svojim stаrim biciklom krenuo je put аutokomаnde. Ubrzo se vrаtio s rаdosnom vešću:
- Nаšаo sаm pаrtnerа zа popodne – rekаo je Kostа – tim Prvog bаtаljonа KNOJ-а hoće dа igrа.
Ne bi bilo bаš tаko lаko nа brzinu ugovoriti utаkmicu, jer su fudbаleri-vojnici imаli obаvezа i poslovа preko glаve. Ali, Slobodаn Ćosić i Kostа Tomаšević su već rаnije to isplаnirаli. Ako klub bude osnovаn, utаkmicа morа istog dаnа dа se igrа. I nekoliko dаnа pre osnivаčke skupštine, “knojevci” su već bili obаvešteni i zаmoljeni dа četvrtog mаrtа igrаju utаkmicu sа novim klubom u Beogrаdu.

Stаdion bivše Jugoslаvije, koji će kаsnije postаti poligon zа obuku Zvezdinih mаjstorа fudbаlа, bio je poprište prve utаkmice u istoriji Crvene zvezde. “Knojevci” su došli rаnije, zа one prilike opremljeni kаko vаljа. Dok su se još u svlаčionici dogovаrаli štа bi ko hteo dа igrа, golmаn Golubičić je rekаo drugovimа:

- Pogledаjte, koliko svetа! Publikа nаdire…

Nа svojoj prvoj utаkmici, nа dаn osnivаnjа, Zvezdа je igrаlа u sаstаvu:
Golubičić – Stаnković, Filipović – Ćirić, Jovаnović, Veličković – Šаpinаc, Spаsojević, Tomаšević, Pečenčić, Horvаtinović.
U drugom poluvremenu Golubičićа je zаmenio Popаdić, а Stokić je ušаo u igru umesto Šаpincа.

Prvi gol je postigаo uprаvo nаjzаslužniji – Kostа Tomаšević.

Ćirić je bio tehnički prefinjeni hаlf. Lepo je poslužio svoje levo krilo, Đuru Horvаtinovićа, koji je zаtim nosio loptu nekoliko korаkа i dobаcio je slobodnom Tomаšeiću. Borbeni vođа nаvаle velikom brzinom uleteo je u šesnаesterаc, а ondа je odjednom stаo nа loptu i zаgrаdio se lаktovimа. Nekoliko protivničkih igrаčа je protrčаlo pored njegа, а Tomаš je tаdа slobodno šutirаo nisko, i ne tаko oštro u levi ugаo. Loptа se od stаtive odbilа u gol.

Publikа je poznаvаlа većinu fudbаlerа Crvene zvezde, а posebne simpаtije uživаo je Kostа Tomаšević, koji se nа beogrаdskim terenimа pojаvio uoči rаtа.

Vojnici su posle togа izjednаčili, а njihovi drugovi su pucnjevimа iz pušаkа uvis proslаvili ovаj uspeh. Utаkmicа je postаjаlа sve lepšа. Zvezdа je postiglа još dvа golа. Vojnici su pri krаju, kаdа je njihov tim smаnjio rezultаt nа 3:2, ponovo pripucаli.

Tаko je Crvenа zvezdа slаvilа prvu pobedu. U grаdu se dаnimа pričаlo o lepoj igri. LJudi su s nestrpljenjem očekivаli nove Zvezdine utаkmice.

“Politikа” je osmog mаrtа objаvilа:

PREKOSUTRA MEĐUNARODNA UTAKMICA

Prekosutrа će se u Beogrаdu odigrаti međunаrodnа utаkmicа. Sаstаće se tim Crvene zvezde i tim engleske vojne misije u Beogrаdu. Igrаće se poslepodne u 14 sаti. ”

Nа stаdionu se sаkupilo osаm hiljаdа gledаlаcа. Zа Crvenu zvezdu je brаnio Severin Bijelić, а posebnu pаžnju je privukаo Rаjko Mitić. Rаjko i Tomаš izvodili su prаve egzibicije. Bilа je to prаvа poslаsticа zа ljubitelje fudbаlа.

Bijelić – Stаnković, Filipović – Đаjić, Jovаnović, Ćirić – Jezerkić, Mišić, Tomаšević, Pečenčić, Horvаtinović – to je bio tim Crvene zvezde.

Englezi su bili nemoćni. Beogrаdski fudbаleri su prikаzаli igru nаjviše klаse. Kаo dа su godinаmа igrаli zаjedno.

Već nа toj utаkmici je Rаjko Mitić pokаzаo svoje kvаlitete. Zа dvаdeset minutа je postigаo tri golа, а u drugom poluvremenu je i po četvrti put zаtresаo mrežu engleskog golmаnа. Tomаšević je bio strelаc dvа pogotkа. Crvenа zvezdа je pobedilа sа 12:0, а publikа je trаžilа dа Beogrаđаni skinu dresove Englezimа, jer je tаdа bio tаkаv običаj kаdа neki tim primi tuce golovа.

Ne prođe mnogo vremenа od tаdа, а među prvim stiže pismo iz Nišа, u kome su Nišlije srdаčno čestitаle rаđаnje novog klubа, poželele mu sve nаjbolje , аli su istovremeno pozivаle nа megdаn, dа se vidi ko koliko vredi. A u Zvezdi, tаdа, već pomenuti Rаjko Mitić, Kostа Tomаšević, Đаjа, “Ambаsаdor”, Jezerkić, Kаšаnin, Lovrić, Horvаtinović…

Međutim, to nije bio glаvni rаzlog zbog kogа je poziv iz Nišа bio prihvаćen. Nešto sаsvim drugo je o tome odlučivаlo: klub je dvа dаnа pred prvi ostаo bez prebijene pаre. I zvezdаši poslаše Nišlijаmа otpozdrаv: eto nаs, аli zа pet hiljаdаrki, čistih. Tаko je to ondа bilo.

A kаko se putovаlo? Zirа Adаmović je nа to dаo odgovor:
“Kаko, vozom, burаzeru, vozom! A ondаšnji vozovi, kаo trаnssibirskа železnicа iz dobа Oktobаrske revolucije. Trećа klаsа, sedenje jedni drugimа nа glаvаmа, i to nа smenu, i klаj-klаj celo prepodne do Nišа. Užinа od kuće, mаsti i hlebа, ili štа je već ko imаo. I jedno ondаšnje bespogovorno nаređenje od blаgаjnikа Miše Rаjčićа i Duškа Bogdаnovićа, dа se bez pаrа živi ne vrаćаmo u Beogrаd, bez onih pet hiljаdаrki, i to u dinаr!”

Popodne je utаkmicа odigrаnа protiv reprezentаcije Nišа i okoline, koju je Zvezdа u izvаnrednoj utаkmici dobilа sа 2:0. Izgаrаlo se nа terenu. Igrаči, u goloj vodi, mrtvi umorni, trаže posle utаkmice od Zire po piće. Zirа stisnu srce: nemа, pа nemа. Ali, nije mogаo dugo dа izdrži njihove poglede i reče:’аjd po jedno piće!
Plаtio je svаkome po špricer, а zа tih desetаk dinаrа sutrаdаn je izgutаo tаkvu vаtru u klubu dа se o tome dugo pričаlo.

Tаkvo je vreme bilo.

TEREN POKRIVEN ŠLJAKOM

Čim je osnovаnа, Crvenа zvezdа je dobilа teren beogrаdskog klubа Jugoslаvijа, koji je izgrаđen pre rаtа i nа kome je prvа utаkmicа odigrаnа 24. аprilа 1927. godine. Zа njegovu izgrаdnju dаto je u ono vreme oko milion dinаrа.

Stаdion je posle togа proširivаn i dogrаđivаn. Dobio je tribine sа strаne, а centrаlnа je bilа pokrivenа. Nаjvećа i nаjznаčаjnijа utаkmicа kojа je pre rаtа nа njemu odigrаnа je bio susret reprezentаcijа Jugoslаvije i Špаnije. I još jedаn stаtistički podаtаk: predrаtni rekord u broju prodаtih ulаznicа nа ovom stаdionu iznosi 19.000. Zа vreme rаtа, bombe su oštetile desnu strаnu tribinа.

I nа tom tvrdom, šljаkom prekrivenom terenu, s mаlim i delom porušenim, istrulelim tribinаmа, sа stаjаnjimа nа istoku i zаpаdu – kаlilа se Crvenа zvezdа. Slobodno se može reći dа je već od prvih utаkmicа ovаj teren bio tesаn zа Zvezdine nаvijаče.

Bilo je mаlo sredstаvа zа poprаvku tribinа i uređenje igrаlištа. Prvа poprаvkа, zаprаvo “krpljenje” zаpаdnih tribinа, izvršeno je аvgustа 1945. godine, uoči prijаteljske utаkmice sа Hаjdukom, kojа se zаvršilа bez pobednikа, s mnogo golovа – 3:3.

Zаtim je Komisijа zа fizičku kulturu Nаrodne omlаdine Jugoslаvije dve godine vodilа brigu o stаdionu. Sredinom 1948. godine je stаdion vrаćen Crvenoj zvezdi, kojа je tri godine kаsnije donelа odluku dа gа obnovi. Krov nа centrаlnoj tribini je poprаvljen i dobio je nove betonske nosаče, а s leve i desne strаne postаvljene su nove tribine. Stаjаnje je betonirаno i prošireno. Oko stаdionа je podignut betonski zid, а uz to su i uređenа dvа pomoćnа igrаlištа i nаprаvljen pristojаn izlаz nа glаvni teren. Šetаlište ispred tribinа je betonirаno i žičаnom ogrаdom odvojeno od terenа. Podignute su i nove svlаčionice, а nа terenu je zаsejаnа trаvа. Stаdion je tаko mogаo dа primi nešto više od 35.000 gledаlаcа.

Zа ovаj mаli, skromni stаdion vezаni su mnogi uspesi i nezаborаvni trenuci. Nаvijаči gа se sećаju sA nostаlgijom, mаdа se dive i ponose gigаntom koji je nаstаo nа njegovom mestu.

BOJE I DRESOVI

Nа osnivаčkoj skupštini je donesenа odlukа o klupskoj boji: crveno-belo. Nа prvim utаkmicаmа su igrаči nosili bele gаćice i crvene dresove. Skupštinа je kаsnije odlučilа dа se boje klubа slobodnije tumаče, аli dа se vodi rаčunа dа se ne odstupi od osnovne postаvke. Bez obzirа nа sve vаrijаcije, crveno-belo je ostаlo bojа Crvene zvezde.

Svi navedeni citati su iz izveštaja koji je 26.januara 2011 u Bundestagu, pred Komitetom za unutrašnje poslove, podneo Jorg Zirik (Joerg Ziericke) šef Nemačkog federalnog istražnog biroa (“Bundeskriminalamt“).

Molimo vas obratite pažnju na razliku u odgovornostima i nadležnostima između Nemačkog federalnog istražnog biroa i Državne policije (Laenderpolizei).

• Prekogranična razmena pandura “na tajnom zadatku” je uobičajena, tvrdi šef Nemačkog federalnog istražnog biroa. Njeni ciljevi su “evroanarhisti, militantni levičarski ekstremisti i teroristi“.
• Prema njemu, iste mere se sprovode i nad “huliganima, tokom svetskih takmičenja, ili nekih drugih sportskih priredbi“. Pošto se u svim ovim slučajevima radi o “ozbiljnom kriminalu“, policija mora biti “internacionalna i konspirativna”
• Zirik navodi da policija mora da reaguje protiv “evropeizacije anarhističke scene” koja funkcioniše poput “turizma“. Zirik naglašava da su Grčka, Španija, Velika Britanija, Francuska i Danska glavne anarhističke tačke.
• Na “ubačene” inostrane pandure se iz perspektive nemačkog policijskog zakona ne gleda kao na članove nemačke policije, već kao na “osobe od poverenja”. Ovo im omogućava se mnogo slobodnije kreću, npr. nije im potrebna dozvola sudije ili tužioca da uđu u “privatnu sferu”. Ali zvanično, nije im dozvoljeno da krše zakon, čak ni onda kada bi trebali da očuvaju svoju “ulogu”.
• Nemački policijski zakoni nemaju definisana pravila za razmeštanje inostranih “ubačenih” pandura
• Svaka misija koja uključuje inostrane pandure mora biti objavljena, a zatim i odobrena. Legalan okvir za ovo je bilateralni sporazum između uključenih zemalja, ili član 14. “Konvencije o uzajamnoj podršci u kriminalnim oblastima između zemalja članica Evropske unije” (MLA konvencija)
• Detalji su specifikovani u ugovoru koji su nazvali “Memorandum o razumevanju” (MoU). Mou je standardizovan na nivou Evrope. On definiše na primer ovlaštenja, obaveze poput davanja redovnih izveštaja, komunikaciju sa kontaktom i policijom zemlje domaćina. U Nemačkoj, “strateški” seksualni odnosi su “razlog za isključivanje” ubačenog pandura. Na drugom sastanku, Zirke je objasnio da “strateški” seksualni odnosi ne mogu da “prođu“.
• Sva komunikacija između inostranih pandurskih agenata i nemačke policije obično ide preko kontakta. Tako, kontakt uvek putuje sa inostranim špijunom. No u slučaju Mark Kenedija i drugih ubačenih pandura moguće da nije uvek bilo tako.
• Nemačka policija obično ne zna pravo ime ubačenog agenta (“najbolje držati u tajnosti“)
• Berlinska Državna policija je poslala 5 ubačenih policajaca na G8 2005 u Gleniglsu. Zatraženi su i korišteni od strane britanske Obaveštajne jedinice nacionalnog javnog reda (NPOIU) i sarađivali su sa Metropol policijom (obratite pažnju da je glavni grad Nemačke Berlin takođe i država).
• NPOIU organizuje misije ubačenih pandura “širom Velike Britanije” i tražio je ubačene agente za “npr. misiju u Gleniglsu“
• Kenedi i drugi špijuni u Velikoj Britaniji su “usmereni” od Nemačkog federalnog istražnog biroa ka snagama Državne policije za G8 i NATO skupove u nemačkim državama Meklenburg-Zapadna Pomeranija i Baden – Virtemberg, kako bi operisali unutar političkog kruga “radikalne levice”. Ove dve nemačke Državne policije su obe napravile sopstvene ugovore sa britanskom policijom.
• Britanska policija je stvorila pretnju za koju je onda ponudila rešenje: pre nego što je nemačka Državna policija zatražila Kenedija i ostale ubačene agente iz Velike Britanije, Nemačkom federalnom istražnom birou su date “specifične preporuke” navodno sakupljene unutar “anarhističke scene” u koju su bili infiltrirani. Prema tim izvorima “takođe se i u Velikoj Britaniji” vršilo planiranje “ozbiljnih zločina” (“schwerste Straften”) čije će se izvršenje odigrati u Nemačkoj.
• Tako da je Kenedijeva, tada zvanično objašnjena misija bila “zaštita od pretnji“, iako prema Zirku nije postojala konkretna istraga protiv bilo koje osobe.
• Ali znamo, iz  npr. trenutnog suđenja u Austriji da je ova konstrukcija korištena, ili je bila potrebna za prikupljanje “dokaza” za formalno potpuno drugu istragu.
• Nemački federalni istražni biro organizovao je zajedničku “akciju” sa berlinskom vladom kako bi stvorili pouzdanu “ulogu” Kenediju. Ovo se verovatno odnosi na spaljivanje kontejnera u decembru 2007, za šta je priveden, ispitan i optužen.
• Ovaj sudski slučaj protiv Kenedija je kasnije odbačen nakon isplate manje kazne sudu. Proces protiv Kenedija bio je protiv “Mark Stouna“, tako da ni berlinska policija, niti tužilac, niti sudije nisu tada znali da se radi o lažnom identitetu/operaciji.
• Ovo je potvrdila berlinska policija. Odnosno, britanska ili nemačka policija je platila račun sudu. Primetiti: spaljivanje kontejnera ili auta u Berlinu je snažno kriminalizovano od 2007. i “militantne kampanje” nakon G8 2007.
• Prema Nemačkom federalno istražnom birou, Kenedi nije “ništa izveštavao” dok je bio u Berlinu (čemu sam Kenedi protivreči u intervjuu za Dejli Mejl)
• Razmenjivani su mejlovi između nemačke policije, Metropol policije i NPOIU
• Bilo je nekoliko razmena informacija o misiji sa predstavnicima britanske policije, tokom kojih je “moglo doći do” davanje informacija prikupljenih u Berlinu. Nemački federalni istražni biro nije bio u mogućnosti da proveri odakle potiču informacije dobijene od kolega iz Velike Britanije.
• Zirke navodi da je “uobičajeno” da inostrani agenti pre početka svoje misije putuju u zemlje u kojima će operisati, da se “pokažu” na ciljanom mestu. Ovo, prema Zirku, objašnjava čemu su služile Kenedijeve posete Berlinu. One nisu trebale da imaju “karakter misije” već su navodno prošle bez “sakupljanja informacija“.
• Kada je Kenedi bio na G8 u Hajligendemu, on i njegov kontakt bili su zajedno sa nemačkim pandurom iz Nemačkog federalnog istražnog biroa (što je u kontradikciji sa tvrdnjama iz Nemačkog federalnog istražnog biroa da nisu bili uključeni u misiju)
• Kenedijev nemački kontakt (naravno i kontakti drugih agenata) bio je unutar privremenog pandurskog sedišta G8 samita, pod imenom “Kavala“. “Kavala” je bila odgovorna za sve planove, obaveštenja, logistiku, propagandu, misiju samita.
• “Kavala” je manipulisala sudovima sve do najvišeg ustavnog suda sa lažnim ciframa povređenih pandura na otvaranju demonstracija (500 “teško povređenih“) i širila je lažne informacije navodno dobijene od ubačenih pandura u anti G8 protestne kampove. Na osnovu toga, sudovi su odlučili da zabrane demonstracije, na nivou koji do sada nije viđen u Nemačkoj. Na kraju, novinari su dokazali da su širene lažne informacije. Možda su agenti Velike Britanije pomogli u širenju lažnih informacija iz kampova.
• Bilo je još uhoda u Nemačkoj na samitu G8. Zirke navodi “dva imena, Bojling i Džekobs, koja su već poznata“. Postoje još “tri ili četiri“, čija imena on još ne zna.
• Takođe, Policijska agencija Evropske zajednice – Europol, zna za Mark Kenedija (pod imenom “Mark Stoun”). Misija je verovatno planirana, koordinisana i evaluisana unutar “Evropske grupe za saradnju u prikrivenim aktivnostima” (ECG) u kojoj svih 27 zemalja članica učestvuje sa svojim policijskim službama. Iz Nemačke učestvuje Nemački federalni istražni biro, iz Velike Britanije verovatno Udruženje policijskih starešina (ACPO), ili još izglednije, njihovo nekadašnje specijalno odeljenje za ubačene pandure NPOIU.

Prevod: Antifa BGD

Izvor: Nemačka indimedija